Cập nhật xuân Tân Mão

Cập nhật xuân Tân Mão

Trong một lần cùng Nguyên Ngọc, Phạm Xuân Nguyên từ Hà Nội về Hải Phòng thăm Bùi Ngọc Tấn, đạo diễn Đặng Nhật Minh đã nửa đùa nửa thật nói: “Phải ghi địa chỉ nhà Bùi Ngọc Tấn vào sách hướng dẫn du lịch, để khách du lịch trong nước ngoài nước có thể đến thăm…”

Không có tên trong sách du lịch, nhưng căn buồng của BNT luôn là địa chỉ đi tới của những người làm nghệ thuật, của bạn đọc, những người chia sẻ…

10 người khách trưa 2 Tết

10 người khách ấy chia làm 2 nhóm. 6 người từ Hà Nội xuống: nhà văn Châu Diên, tiến sĩ vật lý hạt nhân Phạm Duy Hiển, Phó tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, tổng biên tập báo Thể Thao Văn Hoá Ngô Hà Thái, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, Nguyễn Bá Dũng, một người bên FPT rất yêu văn chương. Và cuối cùng là một chàng lái xe còn rất trẻ.

Nhóm thứ hai 4 người từ Sài gòn ra: Vợ chồng nhà báo Thuý Nga phóng viên báo Tuổi Trẻ và anh chị Thế Thanh, nguyên phó giám đốc Sở Văn Hoá thành phố Hồ Chí Minh.

10 giờ sáng, báo tin ấy cho Bùi Ngọc Tấn là Phạm Xuân Nguyên, người khởi xướng và tổ chức cuộc xuất hành hướng Đông Nam, từ Hà Nội về Hải Phòng:

-Đoàn đang chữa xe ở Hưng Yên. Đang điều xe khác. Anh yên tâm. Khoảng 11, 12 giờ là có mặt tại Hải Phòng thôi mà.

Nhà văn BNT kể:

-Tin rất bất ngờ. Đúng là mấy ông ngẫu hứng. Tôi rất cảm động. Xúc động thì đúng hơn.  Mồng hai Tết là ngày thư thả nhất trong dịp Tết. Trước Tết là cả một sự lo toan vất vả. Biết bao công việc. Bận cho đến giao thừa. Qua giao thừa là xông đất. Là chúc tụng. Rồi thu dọn. Và đi nằm. Giấc ngủ thường là gần sáng tới tận 9, 10 giờ mùng 1. Mùng 2 Tết, sức khoẻ mới hồi phục và có thời gian thư thái hưởng thụ cái tết, thư thái đón Xuân. Mùng 2 là ngày Tết nhất trong những ngày Tết vì hôm sau mồng 3 là Tết đã tàn rồi. Vậy mà các bạn dành cả ngày mùng 2 xuống thăm tôi. Mà tôi biết các bạn tôi. Ở xa nhau, mỗi người một hoàn cảnh, một công việc, thống nhất được, tập hợp được, đưa đón được là rất khó khăn. Mình rất cảm ơn các bạn, cảm ơn tình cảm các bạn dành cho mình. Nhưng lo. Ăn uống ra sao đây. 10 người khách đâu phải chuyện đùa. Bà vợ mình vẫn chưa lại sức sau những ngày Tết quá căng thẳng.

Như đoán biết ý nghĩ của vợ chồng nhà văn BNT, Phạm Xuân Nguyên hét to trong máy:

-Ô tô thay thế tới rồi. Chỉ sau 12 giờ là đến nơi thôi. Cơm nước, có gì ăn nấy. Không cỗ bàn gì cả. Anh chị còn bánh chưng không? Còn giò không? Cứ thế, cứ thế được rồi. Rượu mối chúa còn không?

Hơn 1 giờ trưa đoàn khách mới lên đến thang gác căn buống số 10 Điện Biên của BNT. Nhưng chỉ có 6 người. Còn 4 người khách từ thành phố HCM lại đi từ phía biển vào, đến muộn hơn một chút, khi đã kết thúc chuyến thăm Vịnh Hạ Long.

Sau những cái ôm hôn, những lời chúc tụng đầu năm, chủ khách cùng quây quần, nâng cốc. Gần 2 giờ chiều rồi.

Thức ăn của chủ nhà. Thức ăn của khách. Anh Phạm Duy Hiển mang theo bánh chưng, Nguyễn Bá Dũng có rượu vang trắng. Còn Phạm Xuân Nguyên thì mứt gừng và bánh đậu xanh. Một món của chủ nhà được khách đặc biệt chiếu cố: Hành nén. Dễ đến 7, 8 đĩa hành nén, đĩa nọ tiếp đĩa kia mà cứ hết veo veo. Giò còn nhiều hơn: Đủ các loại giò: Giò lụa, giò tai lợn, giò bò… Rượu của Nguyễn Bá Dũng không được mở. Mà rượu nếp ngâm với 500 con mối chúa, của một bạn đọc, anh Trần Đức Trí tổng giám đốc công ty Baikal san cho đã được Bùi Ngọc Tán ngâm thêm với mật ong.

Đã quen với món rượu này trong những lần trước xuống Hải Phòng với BNT, Phạm Xuân Nguyên cho vào mỗi cốc một con mối chúa, và “gương mẫu” ăn trước cho tất cả cùng nhìn đấy mà bắt chước. Ngon lắm các vị ạ. Bùi như nhộng tằm. Con mối chúa chỉ có mỗi việc đẻ thôi, không làm việc gì khác. Rất nhiều dinh dưỡng…

Đường xa. Ăn muộn. Đông vui. Đói. Phạm Xuân Nguyên cười nhận xét:

-Cứ rào rào như tằm ăn rỗi ấy nhỉ?

Đúng là rào rào. Vừa ăn vừa uống. Múc rượu từ bình. Nâng cốc. Chúc.  Chuyện Tết. Chuyện văn chương. Chuyện âm nhạc. Phạm Xuân Nguyên long trọng giới thiệu với toàn thể “cử toạ”: Nhà văn Châu Diên chính là nhà giáo Phạm Toàn. Cả hai cùng viết sách. Người đọc Châu Diên nhiều nhất là nhà giáo Phạm Toàn. Người đọc Phạm Toàn nhiều nhất là nhà văn Châu Diên. Châu Diên cười, giục Bùi Ngọc Tấn viết tiếp hồi ký… Cho đến gần 5 giờ cuộc vui mới tàn, mọi người mới lên ô tô về Hà Nội.

Ảnh: Bạn bè (người đã quen lâu cũng như mới gặp lần đầu) từ các nơi đến chật nhà không phải là ít xảy ra tại căn buồng của nhà văn Bùi Ngọc Tấn.

Thuật lại chuyện những người bạn đến chúc năm mới ngày mồng 2 Tết, BNT nói:

-Nhìn các bạn xuống thang, tôi tự nghĩ: Chắc chắn đây là một trong những Tết vui nhất đời mình. Cảm động. Hạnh Phúc. Và cả tự hào nữa.

Ông càng tự hào khi một nhà văn ở Hải Phòng rút ra kết luận:

-Các ông lãnh đạo văn chương nghệ thuật có nằm mơ cũng không thể có những cuộc viếng thăm chúc tết như thế…

Hai du khách Thuỵ Sĩ

Trung tuần tháng 3 năm 2011, có hai người khách nước ngoài bước vào hẻm 10 Điện Biên Phủ Hải Phòng. Những người dân trong ngõ đều biết đó là khách của nhà văn Bùi Ngọc Tấn. Dù đã quen với vóc dáng cao mét tám, mét chín, với nước da trắng, các màu tóc vàng, nâu, hay bạch kim… cùng cách ăn mặc rất đặc trưng của những du khách ngoại quốc, người ta vẫn không thể không nhìn theo người đàn ông  vai đeo máy ảnh, túi xách, người đàn bà tay ôm một bó hoa lớn cực đẹp (cả hai đã đứng tuổi) đi theo một thanh niên Việt Nam, lên thang gác hẹp.

Đó là ông bà Clio và Jacques Cherpillod, hai du khách Thuỵ Sĩ. Anh thanh niên là Nguyễn Bình Phương, hướng dẫn viên một công ty du lịch Hà Nội, đông thời cũng là một người mê sách, một fan của Bùi Ngọc Tấn. Cả ba mới đặt chân tới Hải Phòng lúc chiều và nghỉ lại đây để sáng hôm sau đi thăm Vịnh Hạ Long.

Ảnh: BNT và ông bà du khách Thụy Sĩ

Chương trình buổi chiều và cả buổi tối nữa dành cho việc tham quan Hải Phòng, được xác định cụ thể là thăm nhà một văn nghệ sĩ. Gia đình ông bà Clio và Jacques là một gia đình trí thức. Bà Clio là hoạ sĩ. Ông Jacques là bác sĩ y khoa. Ông bà có một người con là đạo diễn điện ảnh đã có phim đoạt giải ở Thuỵ Sĩ và được gửi tham dự tranh giải Oscar. Dễ hiểu là việc đến thăm một nhà văn Việt Nam tại nhà làm hai ông bà thích thú như thế nào. Phòng khách nhà văn BNT treo rất nhiều tranh chân dung ông do các hoạ sĩ mến mộ ông vẽ tặng: Đặng Xuân Hoà, Đinh Quân, Nguyễn Thanh Bình, Lê Chúc, Hà Trí Hiếu, Tô Chiêm, Quốc Thái… Hai du khách Thuỵ Sĩ xin phép được chụp ảnh những bức tranh và dừng lại rất lâu trước bức chân dung của hoạ sĩ Đỗ Phấn vẽ Bùi Ngọc Tấn có 2 đầu, đầu thứ nhất di căn mọc ra đầu thứ hai.

BNT nói ông đã sang Châu Âu, đã tới Pháp, Đức, Hà Lan, áo, Bỉ và rất muốn sang thăm Thuỵ Sĩ nhưng không được vì phải có visa riêng. Ông cười:

-Các bạn tôi bên ấy nói tôi cứ vượt biên, sang chui, nhưng tôi sợ bị bắt và bị phạt.

Ông lấy trong tủ sách ra hai tập sách của ông đã được dịch: Tập Chuyện Kể năm 2000 bản tiếng Anh (A Tale for 2000) và tập truyện ngắn Cún bản tiếng Pháp (Une vie de chien):

-Rất may là tôi còn hai quyển Une vie de chien. Tôi xin tặng ông bà một quyển.

Ảnh: BNT ghi tặng Une vie de chien

Thật là một món quà bất ngờ. Có lẽ đó là món quà đặc biệt nhất trong chuyến du lịch tới Việt Nam của hai người. Hai người khách Thuỵ Sĩ nắm tay nhà văn. Câu chuyện giữa chủ và khách đã là câu chuyện của những người bạn. Họ nói về Việt Nam, về Thuỵ Sĩ, về chuyến đi Vịnh Hạ Long sớm mai, về hội hoạ, về quyền lực của Nghệ Thuật.

Đã hết cả buổi chiều. Tới tối mịt, các vị khách ra về. Lại nắm chặt tay.

Ông bà khách:

-Au revoir. (Tạm biệt.)

Chủ nhà:

-A bientôt. (Hẹn gặp lại.)

Hai câu trả lời phỏng vấn không được đăng báo

Mùa báo Tết Tân Mão vừa qua, BNT được hai tờ báo đặt bài và phỏng vấn. Ông thường nói: Tuổi già hết lộc nên rất phấn khởi vì vẫn còn có người nhớ đến mình. Bài viết được đăng. Nhưng bài phỏng vấn thì không được Tổng Biên Tập duyệt. Thực ra không phải một bài mà chỉ có 2 câu  hỏi thôi. Mỗi văn nghệ sĩ nhận trả lời 2, 3 câu, phần của BNT không được dùng. Nghĩ rằng những câu trả lời của ông cũng không đến nỗi phạm tệ hay nhạt nhẽo, nên chúng tôi công bố trong trang web này để bạn đọc đọc cho vui…

1-Vì sao ông không đi dự đại hội nhà văn đầu tháng 8-2010?

BNT: Một câu hỏi rất hay. Nhưng để trả lời câu hỏi này, cho phép tôi ngược thời gian một chút. Xuân nhật do đa mà. Dông dài tí ti, chị đồng ý nhé.

Năm 1973, khi tôi từ rừng núi trở về, các cơ quan chức năng (theo cách nói hiện nay để tránh va chạm) nhiều lần nói với vợ tôi: “Chị đừng nghĩ là anh Tấn nhà chị lại còn được viết văn nữa. Không ai cho anh ấy viết văn nữa đâu! Chị hãy nhớ lấy điều ấy!”

“Tôi đã quên tên tôi dưới mặt trời”.

Đã bao lần tôi nhẩm đi nhẩm lại câu thơ ấy. Tưởng rồi sẽ quên được hẳn tên-dưới-mặt-trời của mình nhưng mới khó làm sao. Đầu năm 1990, tôi lại viết trở lại. Viết vì sau nghị quyết đổi mới của đại hội Đảng năm 1986, có thể viết khác đi. Viết vì những điều tích tụ trong lòng không thể không viết ra. Viết như một sự không khuất phục, chống lại mệnh trời…

Sau khi công bố hai tập sách (hồi ký Một Thời Để Mất cuối năm 1995 và truyện ngắn Những Người Rách Việc đầu năm 1996) tôi nộp đơn xin vào Hội Nhà Văn, nhưng không được kết nạp. Tôi đã định rút đơn. Hai người ký bảo lãnh cho tôi là Vũ Bão và Lê Bầu can ngăn:

-Tôi lậy ông. Ông cứ để đơn đấy cho chúng tôi nhờ.

Thực ra nếu không vì hoàn cảnh éo le, tôi không nộp đơn. Tôi luôn hiểu viết văn là nỗ lực một mình cô đơn trước trang giấy trắng. Chẳng qua chỉ vì muốn chính thức được công nhận đã đứng dưới mặt trời thôi. Cái danh hiệu “Nhà văn quốc gia” như anh em văn nghệ Hải Phòng thường nói có thể giúp tôi điều ấy.

Năm sau, 1998 tôi được kết nạp. Đại hội đại biểu nhà văn lần thứ 6 (năm 2000) là đại hội đâu tiên tôi được tham dự. Tuy nhiên đã có ý kiến truất quyền đại biểu của tôi. Nhưng cuối cùng tôi vẫn được đi họp. Tôi có nói với nhà thơ Hữu Thỉnh, phó tổng thư ký HNV mục đích đi đại hội của tôi: “Mình có dự cũng chỉ để gặp lại bạn bè cũ. Nếu không, có khi đến chết cũng không gặp được nhau.” Một đại hội vui của tôi. Bạn cũ, bạn mới tay bắt mặt mừng. Tôi không chú ý tới các bản tham luận. Chỉ bắt tay, ôm lấy nhau. Và chụp ảnh…

Năm 2005, đại hội đại biểu lần thứ 7, được bầu là đại biểu, việc dự đại hội của tôi suôn sẻ. Đã biết đại hội sẽ diễn ra như thế nào rồi, nghĩa là người đọc tham luận cứ đọc, người ngồi dưới cứ nói chuyện, người ra hành lang uống cà phê cứ uống, người đi dạo ngoài sân cứ đi…, niềm vui của tôi là gặp lại Hà Nội của tôi, Hà Nội một thời tươi đẹp nhất của tôi. Cùng Đoàn Lê đi thăm Nguyên Bình ốm nặng. Uống bia, ăn chân gà nướng ban đêm ở một vỉa hè Hà Nội với Dương Tường, Dạ Thảo Phương, “đầu nậu” sách Dương Thắng, Phạm Hải Anh vừa từ Hà Lan về. Một mình lang thang bờ hồ, ngồi ở gốc cây nơi 32 năm trước đã ngồi khi từ những lòng chảo giữa rừng trở về ăn kem, gặp lại Tháp Rùa…

Đại hội (toàn thể) lần thứ  8 tháng 8 năm 2010 tôi không đi dự. Bởi những lý do thiết yếu của riêng tôi không còn nữa. Bạn cũ, bạn mới (đã thành bạn cũ) gặp rồi, và suốt 10 năm giữa các đại hội, thường xuyên gặp gỡ, điện thoại, meo đi meo lại cho nhau đủ các thứ chuyện rồi. Còn nhu cầu gặp lại Hà Nội xưa thì thật khó mà thực hiện: Kẹt đường, kẹt xe. Cực kỳ gian khổ. Kể cả nguy hiểm nữa. Người, ô tô, xe máy ở đâu ra mà lắm thế.

Với lại cũng thừa biết các đại hội đều giống nhau. Ăn sáng như thế nào, lên hội trường như thế nào. Vấn đề cốt yếu nhất của đại hội là nâng cao chất lượng sáng tác không được bàn kỹ, mà chỉ chăm chăm vào việc bầu bán, nhân sự…

Sau đại hội, nhiều người bảo tôi: Anh không đi là đúng.

2- Ông có e sợ khi mùa xuân về?

BNT: Tôi hiểu ý câu chị hỏi. 77 tuổi rồi. Mỗi mùa xuân tới đồng nghĩa với cái khúc còn lại của tôi ngắn đi một ít. Cái kết thúc đang tới gần kề. Thực ra tôi nghĩ tới sự kết thúc từ lâu lắm rồi. Ngay khi còn rất trẻ.

Xuân năm nay tươi và còn tươi mãi mãi mà ta đang chết dần dần.

Thời còn đang học phổ thông, đọc câu ấy trong Giọt Sương Hoa của Phạm Văn Hạnh mà cứ rợn hết cả người. Tôi hiểu rằng tôi đang sống nghĩa là tôi đang chết. Tôi hiểu lẽ sinh, tử trong câu ấy. Tôi hiểu cuộc đời thật đẹp, hãy sống hết mình như một người cần phải sống, được sống trên cuộc đời này. Và sống có ích. Cũng như sau này tôi đọc Léonard de Vinci: Tôi những tưởng rằng mình học sống hoá ra là học chết. Xin chị đừng ngắt lời tôi. Mùa Xuân không nói tới chuyện chết. Dông. Đúng không? Tôi lại thấy ý nghĩa tích cực của những câu nói ấy. Hãy sống như thế nào để đến khi chết đi không còn áy náy gì. Chẳng phải Paven Korsagin cũng đã nói thế hay sao. Học sống hoá ra là học chết đấy. Cũng có thể nói ngược lại như người khổng lồ Léonard de Vinci: Học chết lại chính là học sống.

Tôi không e sợ gì khi mùa xuân về. Bạn bè nhiều người không còn nữa: Vũ Bão, Lê Bầu, Hứa Văn Định, Nguyên Bình, Mạc Lân. Tôi biết họng súng bắn tỉa của Thần Chết đang chĩa vào tôi, chờ đợi cú siết cò và thanh thản ra đi. Bởi những việc cần làm tôi đã làm với hết sức mình, không cẩu thả, không gian dối. Bởi tuy còn những cái xấu, nhưng tôi không làm hại ai, tôi luôn là người lương thiện.

Bởi sống đến bây giờ là lãi rồi.

Bùi Ngọc Tấn

 (Theo C. N.)

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.