Nhà văn Bùi Ngọc Tấn: “Đi Mỹ, có nhiều chuyện để viết!

(TT&VH) – Sau tiểu thuyết thứ năm Biển & chim bói cá (NXB Hội Nhà văn, 540 trang, 12/2008, khổ 14 x 20,5cm) xuất hiện hanh thông, nhà văn Bùi Ngọc Tấn – người đã trải qua nhiều khổ hạnh trong cuộc đời, đã sang Mỹ, theo lời mời của Trung tâm William Joiner thuộc Đại học Tổng hợp Massachutsets. Ông có cuộc trò chuyện thú vị với TT&VH, ngay khi trở về Hải Phòng, sau 1 tháng chu du yên lành.

* Sự bình yên ngày càng xa xỉ, hiếm hoi đối với chúng ta. Chắc hẳn với ông, nó càng quý giá?

– Vâng, Biển & chim bói cá là tiểu thuyết đầu tiên phát hành tốt đẹp của tôi, và đến giờ này, mọi chuyện ổn cả.

* “Ổn nhất” là được mời đi Mỹ, như phần thưởng có hậu?

– Lời mời từ hai năm trước, nhưng vì ốm đau, bận rộn, tôi chưa đi được. Lần này, bên họ cố ý sắp xếp tôi bay cùng họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Phan Cẩm Thượng, anh ấy có tiếng Anh, lại đã từng đi Mỹ.

864ThuongTanNhà văn Bùi Ngọc Tấn (phải) và họa sĩ Phan Cẩm Thượng tại Mỹ. Ảnh V.D.M

* Đây là lần thứ ba ông xuất ngoại?

– Tôi xuất ngoại muộn. Lần đầu năm 2001, bay đúng 11/9 (đúng ngày bọn khủng bố đâm tòa tháp đôi New York), theo đoàn Hội Nhà văn VN, cùng dịch giả văn học TQ Phạm Tú Châu, tới Bắc Kinh, Quảng Châu, Tứ Xuyên, Tây An. Lần hai, năm 2004, sang châu Âu 2 tháng, đến Pháp, Đức, Bỉ, Hà Lan, Áo. Lần này, gần như Evgheni Evtusenko (SN 1933): “Tôi đến Paris trong túi không một đồng Franc/Trong miệng không một câu tiếng Pháp”. Tôi không biết tiếng Anh mà vượt Thái Bình Dương đến Mỹ. Chúng tôi bay đêm 22/4 từ Nội Bài, bằng Korea Ailines quá cảnh ở sân bay Seoul 7 giờ. Tôi không biết buồn chán, vì suốt hành trình từ VN sang hay trên bus, tàu hỏa, máy bay nơi đất khách, đều được vui, quên nhọc mệt vì bạn đồng hành thú vị Phan Cẩm Thượng cứ rủ rỉ kể chuyện, hóm hỉnh hấp dẫn vô cùng. Không chỉ kinh nghiệm đi Tây, mà còn chuyện đời, chuyện nghề, chuyện ma… quả là đi nhiều biết lắm, lại có duyên. Thượng là một “kho chuyện” mới lộ được một phần. Chúng tôi không có thói quen “nghiện” mua sắm của đàn bà, cũng chẳng ngắm nghía nhưng quầy miễn thuế dài cả km nhiều đồ bắt mắt. Kéo nhau đi ăn rồi lại nghe chuyện Thượng kể, thế là thời gian qua nhanh.

* Các ca sĩ bán băng đĩa, nhà văn thì bán sách. Ông đem có 10 cuốn, ít ỏi quá, tặng người cần tặng còn không đủ!

– Nguyễn Bá Chung, thành viên ban lãnh đạo của William Joiner đón chúng tôi từ sân bay Boston, đưa đến tiệm phở Hòa, rồi về nhà. Tôi tặng ông ta một cuốn, còn bà vợ ông là thủ thư ĐH Havard, mua cho thư viện 2 cuốn, trả 50 USD, cũng được đấy (cười)… Tại Mỹ đang bị suy giảm người đọc, không phải theo trào lưu chung, mà tôi đang nói tới văn học tiếng Việt. Những người đọc được tiếng Việt già hoặc chết, thế hệ F2, F3 nói còn kém huống hồ đọc. Biển & chim bói cá không đến được tay bà con Việt kiều, nhiều người cũng tiếc khi có tác giả mà không có sách để mua, xin chữ ký, họ đành hẹn khi về VN.

* Đến Las Vegas, ông có thử… “đánh bạc”?

- Có chứ, tới Las Vegas mà không đánh bạc, coi như chưa tới. Việt kiều bảo, khách du lịch đánh bạc nên thua, cần thua để đóng góp cho thành phố. Tôi ngủ đêm ở Las Vegas, kinh tế sa sút, nên giá KS giảm, 25 USD được KS khá tốt. Tôi đã đánh bạc, thua… 20 USD (!).

b25buingoctanMất 20 USD, Bùi Ngọc Tấn được “ghi danh” tại Hollywood nhờ… photoshop!

* Được biết, Giám đốc Trung tâm, cựu chiến binh từng tham chiến ở VN 1968 – 1969, còn là một nhà thơ. Ông có ấn tượng gì về Kevin Bower?

– Kevin nghiên cứu về văn hóa, giáo dục và nhân đạo từ 1987. Chúng tôi đã trò chuyện và ông có tặng tôi tập thơ mới Great Peace (NXB Wafer 2009) có dịch luôn tiếng Việt ở trang đầu: Thái Bình, cho thấy ông yêu mến VN. Quả đúng vậy, những bài thơ cho thấy ông gặp nhiều nhà văn, nhà thơ trên đất nước VN. Ông có thơ tặng Lưu Quang Vũ – Xuân Quỳnh (bài Fame), Nguyễn Duy, Trần Bạch Đằng, Lâm Thị Mỹ Dạ… Cả tập thơ là những chuyến đi trên xứ sở hình chữ S: từ Hà Nội (hồ Thiền Quang, phố Mai Hắc Đế, phố Huế, Cổ Loa) tới chùa Tây Phương, lên Đền Hùng, về Thái Bình, qua Sơn Tây (Road to Sơn Tây, Nun at Sơn Tây), vào Củ Chi, Tây Ninh, viết về quan họ và cũng “hát” nỗi đau về thảm họa Dioxin (Dioxin song). Phần cuối sách, dành hẳn 2 trang chú giải về các địa danh, các loại hát… cho thấy ông hiểu sâu sắc về VN và muốn bộc lộ tình cảm thân thương, mãnh liệt.

* Tác phẩm sắp tới của ông?

- NXB Hội Nhà văn sắp tái bản Biển & chim bói cá. Người ta không đặt hàng hay giao hẹn tôi phải viết về chuyến đi Mỹ như nhiệm vụ phải làm, song tôi sẽ viết. Tôi có ý thức ghi chép nhật ký từng ngày trên đất Mỹ và đều có ảnh. Nhưng trước mắt, có thể sẽ là cuốn Những chuyện kể của Phan Cẩm Thượng (cười ngặt nghẽo).

* Xin phép tò mò hỏi nhỏ, ông có được nhận nhiều quà không, lúc về chắc hành lý quá cân?

- Nhiều người tặng quà mà tôi phải để lại, vì quá cân không lo nổi. Có bà độc giả tặng tôi thùng quà, mở ra là 4 chiếc vali Ricardo lồng vào nhau. Bà ấy nói: “Để ông dùng hết đời”, nó cực đẹp và bền. Tôi ước có sức khỏe để đi tiếp và mong tâm trí được minh mẫn, thảnh thơi để tìm ra những “chiếc valise” – các ngăn rỗng trong đầu cực khó kiếm ở tuổi già, khi đã hằn nhiều nếp nhăn. Hy vọng vẫn còn chỗ “rỗng” mà khám phá, đón nhận những cái mới và đưa lên trang viết.

* Cảm ơn ông.

Vi Thùy Linh (thực hiện)

Bùi Ngọc Tấn viết về những người mang nghiệp chướng

bnt3“Tôi viết về sự nhếch nhác trần ai của những người làm nghề, về chông gai và cả hiểm nguy của người nghệ sĩ, đặc biệt là với nghề văn”, nhà văn Bùi Ngọc Tấn nói về “Rừng xưa xanh lá”, tác phẩm vừa đoạt giải B Hội nhà văn VN.

- Ông đón nhận tin tác phẩm của mình đoạt giải thưởng với tâm trạng như thế nào?

- Tôi không khỏi bất ngờ vì không nghĩ giải thưởng của Hội – sự thừa nhận chính thống – lại có lúc đến lượt mình, một người từng bị treo bút và có thể đang gây ngần ngại.

Điều làm tôi vui nhất chính là sự thừa nhận cởi mở có lẽ không chỉ của Hội nhà văn VN mà có thể còn ở các cấp cao hơn. Còn với bạn đọc, tôi nghĩ lâu nay, thương hiệu Bùi Ngọc Tấn có lẽ cũng đã đủ có một chỗ đứng nhất định trên thương trường.

- Điều khiến người đọc yêu mến “Rừng xưa xanh lá” không phải là những câu chuyện có thật cười ra nước mắt, mà chính là giọng văn Bùi Ngọc Tấn: đau đáu thổn thức, trĩu nặng tâm can nhưng vẫn tươi sáng giản dị, hồn hậu ân tình… Ông nghĩ sao?

- Không phải ngẫu nhiên mà trong cuộc nói chuyện gần đây, tôi lấy nhan đề là Tôi dọn mình để đối thoại với vô cùng. Viết là để mình được có dịp đối thoại với cái vĩnh cửu, là cố làm ra được vài trang sách chống chọi lại với thời gian, là cố gắng không để mình bị đo ván dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Văn nghệ theo tôi, quý trước hết vẫn là ở lòng nhân, là tình yêu thương con người. Tôi viết văn không phải để cạnh khóe ai, không phải viết cho bõ tức. Với tôi, mỗi lần viết là để mình được tốt hơn lên.

- Có lo ngại rằng, chừng nào văn học VN còn nặng cảm hứng ôn nghèo kể khổ về thời đã qua thì chừng ấy cuộc sống hôm nay còn khó được nhận diện và có chỗ. Ông nghĩ sao về điều này?

- Bất kỳ dòng văn học nào nói được chân thành và trung thực về thân phận con người và nhất là về những điều chưa từng được nói đến, hoặc chưa được nói đúng thì không có gì là “đã qua” cả, nếu không muốn nói là đều đáng quý và tuyệt vời.

- Nếu được làm lại, ông sẽ sửa “Rừng xưa xanh lá” như thế nào?

- Tôi mong sẽ co lại được ngắn hơn ở những đoạn tôi đã trót rông dài. Còn hiện tại, tôi đã viết được già 200 trang trong tổng số khoảng 800 trang cho cuốn tiểu thuyết mang tên Không có chân trời, viết về những người đánh cá biển, nơi tôi từng sống và làm việc suốt 20 năm.

- Người đọc hy vọng gì vào một “Ông già và biển cả” của VN?

- Tôi không viễn tưởng như thế đâu. Như một vận động viên nhảy cao, tôi chỉ dám hứa là: nếu đã nhảy qua được 1m70 thì tiếp theo chỉ có thể là 1m71 trở lên hoặc cùng lắm là 1m69 chứ không thể thấp hơn được đâu.

(Theo Thể Thao Văn Hóa)

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn: Đổi buồn lấy vui!

bnt1Nhà văn Bùi Ngọc Tấn đang hoàn thành cuốn tiểu thuyết mang dáng dấp tự truyện về những năm tháng trở lại cuộc đời. Đó là khoảng những năm 1974 đến năm 1994, ông được nhận một chân công chức khiêm nhường ở Quốc doanh đánh cá Hạ Long và trở thành “người ẩn dật”.

Đây là đoạn đời nhiều gian khó, tưởng như bình lặng nhưng lại đầy ẩn ức, là phần phục sinh vừa đắng cay vừa tha thiết của Bùi Ngọc Tấn. Thêm một lần, ông trở thành nhân chứng, trong hiện tại thờ ơ và náo nhiệt, về những năm tháng qua, với những điều còn ít ai được biết.

 

Đổi buồn lấy vui

Ấn tượng về nhà văn Bùi Ngọc Tấn, với nhiều người, là nụ cười tươi sáng, chân thành và hiền khô. Bà Đoàn Lê hóm hỉnh: “Ông ấy giả vờ đấy! Con người này đáo để lắm”. Khi nhận trả lời phỏng vấn, ông nói, với cái dí dỏm khiêm nhường của người vừa vượt qua khổ nạn: “Bị trói lại mà đánh thì phải chịu thôi, chứ không ai muốn đày ải bản thân!”. Kể từ cuối năm ngoái, Bùi Ngọc Tấn vừa viết văn vừa phải chia sẻ “đau thương” với hai đốt sống lưng đang có nguy cơ cáo lão.

Thang dược hữu hiệu trị chứng đau lưng để nhà văn lại yên ổn ngồi bên trang viết là rượu tẩm… cao hổ cốt. Nhưng biệt dược này ngày một hiếm hoi, giá cao ngất ngưởng. Bùi Ngọc Tấn lại cười hóm hỉnh: “Thôi ta cứ nhìn “ông Hổ” trên ti vi đi lại mềm mại uốn lượn là cũng thấy linh hoạt, trẻ khỏe ra rồi!”. Tựa hồ như số phận còn muốn thử thách mãi con người hay cười đùa, tươi tỉnh mà thâm trầm này bằng những tai ương.

Dẫu vậy, dường như sao chiếu mệnh của Bùi Ngọc Tấn là ngôi sao… lành, nên trải qua đủ mọi bất trắc quanh co, đời ông có thể biến nguy thành an, biến gan góc thành nụ cười sảng khoái. Vào cuối những năm 70 thế kỷ trước, đoạn đời Bùi Ngọc Tấn chứng nghiệm lại “sống”.

Thời điểm này, Lưu Quang Vũ “cảm nhận màn cuối cùng của cuộc chiến tranh khủng khiếp và phát giác một sự thật; Tấm màn hạ xuống/ Như không có gì xảy ra. Một cuộc sống khác đang hiện rõ dần. Thành phố nhuốm “màu thời gian” của gạo sổ quá đát, nhưng cánh thủy thủ viễn dương vẫn nửa dấm dúi, nửa ngang nhiên khuân lên bờ xà phòng Camay, ti vi nội địa Nhật, vải mông tơghi, quần “gin” và băng hình ngoài luồng”. Con người hiện lên với những bản năng ngang nhiên không che giấu trong mắt nhà văn đang dò dẫm trở lại với đời.

Ông rì rầm kể, chân thành mà tinh quái: “Mình có thâm niên hai chục năm hôi cá ở bến cá Hạ Long. Cứ đêm nào tàu cập bến, là phải chực sẵn, chờ anh em nhà tàu “chia chác”, rồi ôm mớ cá về nhà lịch kịch gọi cửa vợ con. Con gái đầu của tôi, Giáng Hương, phát ốm… vì bị thức đêm làm cá, nói, bố cứ mang cá về thế này, con khổ quá!

Tôi cứ bị ám mãi, cái cảm giác mỗi sáng sớm thức dậy, trời đổi gió, vần vụ mây. Ngoài khơi anh em đi biển chưa về, mà cứ phải nghe mãi giọng cô phát thanh viên thản nhiên máy móc đọc bản tin biển động trên loa phát thanh đầu xóm…”

Bùi Ngọc Tấn hóm được, ngay cả trong những cảnh ngộ buồn thảm nhất, ngoài cái thiên bẩm nhanh trí sắc sảo hơn người, chính là nhờ lòng thành tâm với từng khoảnh khắc sống.

Bình yên của tâm hồn

Có lần tôi tò mò hỏi ông: “Ngoài… nàng tiên rực rỡ nhất đời mình ra, ông còn có chuyện say đắm… gì nữa không?”. Ông rất nghiêm trang trả lời: “Có”, và nghiêm trang kể câu chuyện sau. Ngày đó, khi còn đi làm báo, ông cũng thầm vụng nhớ nhung một “bà” còn tre trẻ, tất nhiên là phải rất khác “bà nhà mình”. Sau khi gửi một lá thư, hình như có cả thơ nữa, bị “bà tre trẻ” cự tuyệt, ông cũng yên ắng luôn, từ bấy đến giờ. Tôi nghi hoặc, có lẽ là chuyện hư cấu, ông muốn chiều theo thị hiếu “hàng chợ” của tôi mà sáng tác để tặng tôi chăng?

Bây giờ thì không phải viết, mà là cuộc chiến đấu. Ông đã ở tuổi 73, chung sống với bệnh tật, lặng lẽ và gồng mình chịu trận những thưởng đoạt của số phận. Chẳng ai, kể cà bà, dám khuyên ông nghỉ ngơi. “Bị trói lại mà đánh”, đa số người ta phục tùng và nhu nhược.

Tôi đọc Người gác đèn biển của Bùi Ngọc Tấn từ khi còn cắp sách lóc cóc tới trường tiểu học. Như đọc một truyện thần tiên. Vẻ buốt lạnh tinh khiết và chói ngời của những con sóng lúc hừng đông hay ánh sáng kiêu hùng mê hoặc của ngọn đèn biển được miêu tả trong truyện, rủ rê tôi mơ ước, mon men tôi đến điều gì thật cao siêu, phi phàm. Sau này tôi được biết, đó là thẩm mỹ lý tưởng của những năm tháng vừa qua, của thế kỷ bão táp nhưng chưa hết mơ mộng.

Nhưng đó cũng không phải là một lý tưởng được áp đặt hay ngộ nhận. Nó được thừa nhận bởi có một thứ đức tin nội tâm trong sáng và nguyên sơ, mà không hẳn là, bất cứ ai cũng sẵn có. Tương tự như niềm tin được đọc thấy trong cuốn nhật ký của bác sĩ Đặng Thùy Trâm, mới đây. Vẻ đẹp lý tưởng này nhiều lần trở lại khi ông viết về bạn bè, hay phản tỉnh về những nghịch lý không dễ được nhận thấy và nói ra.

Dường như đức tin này lý giải vì sao, môt con người, có thể cũng bình thường và yếu đuối như mọi người khác, lại đường hoàng, an nhiên vượt qua những trắc trở của thân phận.

Theo Thể Thao & Văn Hóa

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.