Bùi Ngọc Tấn để lại gì?

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn đã từ biệt chúng ta mãi mãi từ lúc đồng hồ điểm 6 giờ 15 phút sáng thứ Năm 18 tháng 12 năm 2014. Khối u ở phổi phát triển nhanh và có làm anh đau đớn nhiều trong tháng cuối cùng – nhưng ngoài sự đau thể xác đó ra, bè bạn vẫn có thể chứng kiến Bùi Ngọc Tấn ra đi thanh thản.

Tháng cuối cùng, gia đình chuyển anh từ căn gác nhỏ ở đường Điện Biên Phủ sang nhà con trai để tiện chăm sóc hơn, và nhất là để có chỗ rộng hơn đón tiếp những người thương yêu anh từ rất xa cũng tới nắm tay anh một lần mà tất cả đều biết chắc đó là lần cuối. Riêng bạn Dương Tường trong mấy tháng qua đã tới với anh vài bốn lần. Cháu Văn con anh Trần Dần cũng tới quay thêm những đoạn băng cuối cùng. Hôm thứ Ba, Dương Tường gọi cho bè bạn thân, bảo “Tấn nặng lắm rồi”. Hôm thứ Tư, Dương Tường gọi lần nữa, “cái Yến từ trong Nam đã ra rồi, phải chuẩn bị điếu văn thôi”. Một vài bạn sắp đi công tác xa, chuẩn bị hôm nay, thứ Năm, đi thăm Bùi Ngọc Tấn lần nữa. Nhưng trước khi lên đường lại có điện của Dương Tường giọng ngàn ngạt “Tấn đi rồi… Sáu giờ mười lăm sáng nay”…

Bùi Ngọc Tấn ra đi để lại gì? Những tác phẩm. Những tình cảm. Những đóng góp hiển nhiên cao giá cho nền văn học nước nhà. Một giọng văn hừng hực tinh thần cách mạng đầu những năm 1960 ca ngợi người anh hùng Phùng Văn Bằng giữ cây đèn biển ngoài cửa Nam Triệu. Một giọng văn kể chuyện chi li để ai ai cũng được nếm trải cảnh đời “kể năm Hai Nghìn” nhưng đã được dịch thật đủ ý sang tiếng Pháp “chuyện kể cho những thế kỷ đang tới”. Không riêng cuốn tiểu thuyết đó đáng để đời cho nhiều thế kỷ đang tới. Còn có giọng văn vừa chi li vừa hóm hỉnh, hài hước trong những “chuyện kể về bè bạn”. Những chuyện về “những người rách việc”. Những chuyện kể về “người chăn kiến”. Những chuyện về “Biển và chim bói cá”. Và gần đây nhất, chuyện kể về một thời “biến đổi gien”…

Bùi Ngọc Tấn ra đi không chỉ để lại vỏn vẹn bấy nhiêu chữ nghĩa. Con người Việt Nam hôm nay còn thấy ở Bùi Ngọc Tấn những di sản khác nữa. Trong cuộc vật lộn để dân chủ hóa đất nước hôm nay, người Việt Nam chúng ta sẽ từng bước không để trên đất nước thương yêu này còn tồn tại những lò sản sinh ra những “người chăn kiến” – những “trại người” tiêu phí thì giờ và sức thanh xuân trong những nhà giam giữ không xét xử hoặc có xét xử với những bản án bỏ túi – nơi tạo ra những thầy giáo Đinh Đăng Định và biết bao người không thể lưu danh khác, ra tù chưa kịp sống thêm trong nhà tù lớn, đã phải đem cái thân xác bị hủy hoại trong những nhà tù được “xây nhiều hơn và đẹp hơn trường học”, rồi sớm về với nhà tù vĩnh viễn trong lòng đất.

Có một bài học lớn Bùi Ngọc Tấn gửi tới những nhà cầm quyền độc đảng toàn trị nhưng chẳng hiểu họ có nhận ra không. Bài học đó là: họ đã vô tình đào tạo ra biết bao người tài nhờ được họ vô tình đào tạo thành những kẻ đối lập. Phải thấy là thế hệ Bùi Ngọc Tấn vốn dĩ là thế hệ xung phong đi đầu xây dựng cái “xã hội mới” theo như lời hứa hẹn gửi đã lâu trong vô vàn chữ nghĩa được thế hệ đó vơ vào cho chính những thân phận lãng mạn ấy sau này gặm nhấm trong tù. Trong khi Bùi Ngọc Tấn lăn lộn trong Thanh niên Xung phong, thì Dương Tường và Mạc Lân chẳng hạn lại là Tình nguyện quân sang chiến đấu tận bên Lào lúc Lê Khả Phiêu chỉ mới là cán bộ cấp tiểu đoàn hay đại đội gì gì đó.

Ai đã làm cho họ thất vọng? Những thực tại nào đã khiến họ đi từ những hoài nghi nho nhỏ để rồi đến với nỗi tuyệt vọng to đùng cho một tương lai “ở đâu đâu cũng có chủ nghĩa xã hội” nhưng “chẳng thấy chủ nghĩa xã hội ở đâu cả” – câu đùa bằng tiếng Pháp thế hệ này vẫn nói vui với nhau từ cuối những năm 1960: “Le socialisme? C’est partout, et nulle part”.

Thế hệ đó cũng tự rèn cho mình một nghị lực để càng tuyệt vọng lại càng có những đóng góp cao đẹp cho Dân tộc, cho Nhân dân. Người ta chẳng vào Đảng của các anh, mà các anh cũng vơ lấy người ta để hạch tội “chống Đảng”. Thấy được sự vô duyên ấy, nên thế hệ ấy tự rèn cho mình một áo giáp chống phỉ báng, và họ lẳng lặng làm việc. Nào, ai trong số TẤT CẢ các anh trong dăm chục năm đã MỘT MÌNH dịch đến 50 (năm mươi, tôi nhắc lại: năm chục) cuốn tiểu thuyết, cuốn nào cũng được chào đón, chứ không bị ghẻ lạnh như những trang báo ngày nào nhân dân cũng chẳng thèm ngó qua! Nào, ai trong tất cả các anh trong những năm tháng vất vả ở tù ra song đã kịp để lại cho Đời những “Chuyện kể năm Hai nghìn”, những “Biển và chim bói cá”, những “Cún” và “Người chăn kiến”, những “Kể về bè bạn”, … và biết bao tình cảm yêu thương nồng thắm! Nói thật nhé: khi các anh trên giường bệnh như Bùi Ngọc Tấn, đừng có mơ những bàn tay bè bạn tới xoa xoa và truyền năng lượng tinh thần sang cho tấm thân kiệt sức của mình. Biết sao không? Có ma nào sẽ nhận được trở lại tí năng lượng an ủi nào từ những tấm thân tham nhũng, luồn cúi, và tha hóa của các anh?

Bài học to lớn nhất cho các anh là: hãy biết nhìn lại lịch sử đi! Cái lịch sử không mấy xa xôi, cái lịch sử không cần đến những cặp kính xập xệ tra cứu tờ A tờ B, hãy giương mắt ra mà rút kinh nghiệm từ những chuyện rất gần.

Nói thì dễ, làm thì khó, vì việc học hỏi đó cần đến một vài đức tính các anh hoàn toàn thiếu: trung thực, không tham lam, không hèn.

Thách đấy!

Ôi, xin lỗi Tấn nhé, mình chợt bỏ cậu một lát để lan man sang đôi ba chuyện chẳng xứng đáng chút nào với cậu.

Mình nhớ và yêu cậu mãi mãi. Hẹn gặp cậu ở nơi cậu đang tới. Nơi đó khi đó chúng ta chẳng còn phải nhìn thấy những điều ti tiện nữa. Nơi đó mới đúng là Thiên đường, chứ không phải cái thiên đường “ở đâu đâu cũng có” nhưng “chẳng thấy ở đâu sất”.

Hẹn gặp!

Hà Nội, 18 tháng 12 năm 2014

Phạm Toàn

Câu đối tưởng nhớ nhà văn Bùi Ngọc Tấn

Thời mạt kỳ, gien biến đổi gien,
      đường vạn nẻo lòng tin vào thuở trước!
Nghiệp cầm bút, ngọc trau chuốt ngọc,
      năm hai nghìn chuyện kể với mai sau! (*)

 

Hà Sỹ Phu (Tiến sỹ Nguyễn Xuân Tụ)

(*) “Thời biến đổi gien” và “Chuyện kể năm 2000″ là hai tác phẩm của nhà văn Bùi Ngọc Tấn

BÁI BIỆT NHÀ VĂN BÙI NGỌC TẤN

LỜI ĐIẾU ĐỌC TRONG LỄ TANG NHÀ VĂN BÙI NGỌC TẤN

(10 giờ sáng 20/12/2014)

Thưa…

Tôi được tang quyến tin cậy uỷ thác cho trọng trách đọc lời điếu trong lễ tang này.

Hôm nay, chúng ta tiễn đưa một con người mà sự ra đi không chỉ là một mất mát không gì bù đắp nổi đối với gia đình, người thân và bạn bè, mà còn để lại một trống vắng mênh mông trong địa lý văn học nước nhà. Người mà chúng ta vĩnh biệt hôm nay là công dân Bùi Ngọc Tấn, một người con đáng tự hào của Hải Phòng, hội viên danh dự hội Văn Bút quốc tế, từng đoạt 2 giải Văn chương quốc tế có uy tín.Với tư cách là con người, Bùi Ngọc Tấn đã cống hiến cả tuổi xuân của mình cho cách mạng, mặt khác, cay nghiệt thay, đã trải mọi trầm luân của kiếp nhân sinh, đã uống đến tận cặn ly đắng cuộc đời, đã kiên cường vác cây thập giá của mình chứ không kéo lê nó. Với tư cách là kẻ sĩ, Bùi Ngọc Tấn đã dùng ngòi bút thiên tài, trung thực và từ tâm của mình đóng góp vào văn học nước nhà những tác phẩm để đời, những trang viết làm lay động hàng triệu trái tim độc giả, xứng đáng được xếp vào hàng những tác giả lớn mà cả một thế kỷ cũng chỉ đếm được trên đầu ngón tay.

Vâng, Hải Phòng có người con như thế đó.

Vòng hoa của Diễn Đàn (Paris) viếng nhà văn Bùi Ngọc Tấn mang dòng chữ Tiễn Người Về Vũ Trụ Không Ngừng (tên một truyện ngắn của anh). Sáng 19.12.2014 tại nhà lễ tang, "cơ quan chức năng" đã giật hàng chữ đó, cũng như họ đã giật băng giấy của Văn Đoàn Độc Lập Việt Nam và của Câu Lạc Bô Lê Hiếu Đằng. Ảnh VHN

Vòng hoa của Diễn Đàn (Paris) viếng nhà văn Bùi Ngọc Tấn mang dòng chữ Tiễn Người Về Vũ Trụ Không Cùng (tên một truyện ngắn của anh). Sáng 19.12.2014 tại nhà lễ tang, “cơ quan chức năng” đã giật hàng chữ đó, cũng như họ đã giật băng giấy của Văn Đoàn Độc Lập Việt Nam và của Câu Lạc Bô Lê Hiếu Đằng. Ảnh VHN

Hải Phòng từ nay vắng đi một trong những niềm tự hào của mình, mặc dầu nhiều người chưa hiểu điều đó. Lịch sử công minh, sớm muộn, sẽ đặt những nhân cách lớn trở về đúng vị trí và anh linh Bùi Ngọc Tấn sẽ mãi rạng ngời cùng trời xanh biển đẹp Hải Phòng. Bởi trong lòng những người yêu văn học, yêu những giá trị đích thực truyền từ thế hệ này sang thế hệ sau, cái tên Bùi Ngọc Tấn đã trở thành bất tử.

Hôm nay, đi sau linh cữu Bùi Ngọc Tấn, tôi tin rằng cùng với chúng ta bằng xương bằng thịt, còn có cả một dòng sông vô hình hàng triệu độc giả trong và ngoài nước tiễn biệt nhà văn yêu thương. Và rồi đây, ở nơi yên nghỉ cuối cùng của nhà văn, những ngày tới, những tháng tới, những năm tới, sẽ còn những người từ xa tới đặt hoa tưởng niệm, như khách bốn phương khi đến Paris vẫn thường tìm đến nghĩa trang Père-Lachaise đặt một bông hồng lên mộ Hugo, Balzac hay Flaubert…

Dương Tường

BÁI BIỆT NHÀ VĂN BÙI NGỌC TẤN

Bùi Ngọc Tấn là một trong số không nhiều cây bút Việt Nam đương đại chiếm trọn lòng yêu quý và kính trọng của giới cầm bút cũng như bạn đọc người Việt trong, ngoài nước. Là một hình ảnh tiêu biểu cho các nạn nhân của chế độ toàn trị, ông đã sống gan góc, âm thầm biến những trải nghiệm đen tối của riêng mình thành những dòng viết tỏa ánh sáng nhân văn đến mọi người. Những trang viết trữ tình thâm thúy, hài hước đến cười ra nước mắt đã vượt lên trên mọi giá trị thông thường – sự điềm tĩnh kỳ lạ chứa đựng trong nó một sức mạnh ghê gớm đối diện với toàn bộ thiết chế của “cái Ác” trên đất nước ta, đạt tới cõi cao xanh là lòng yêu cuộc sống, yêu con người, yêu cái Đẹp đến đắm say.

Tình cảm của đồng nghiệp, bạn đọc, của giới văn hóa dành cho nhà văn đã thể hiện ở sự cưu mang tác phẩm Chuyện kể năm 2000, bất chấp những ngăn cản, sách nhiễu, trừng phạt của chính quyền; ở sự chăm sóc tận tình trong những tháng ngày ông lâm trọng bệnh.

Vòng hoa viếng của Ban Vận động Văn đoàn Độc lập VN bị tước băng tang có dòng chữ “ Ban Vận động Văn đoàn Độc lập VN Vô cùng thương tiếc”Vòng hoa viếng của Ban Vận động Văn đoàn Độc lập VN bị tước băng tang có dòng chữ “ Ban Vận động Văn đoàn Độc lập VN Vô cùng thương tiếc”

Bùi Ngọc Tấn đã sống trọn vẹn cuộc đời khổ nạn và cống hiến, ông là hình ảnh của một dân tộc bị bạo quyền vùi dập, tước quyền sống, nhưng không khuất phục, vẫn bền gan nuôi ngọn lửa tự do nội tâm và khát vọng làm CON NGƯỜI đích thực. Ông là minh chứng cho chân lý: SỰ THẬT có thể bị bóng tối che phủ một thời gian, thậm chí dài, nhưng dứt khoát sẽ có ngày bùng lên tỏa sáng; con người có thể bị nỗi sợ cầm tù, nhưng rồi sẽ có ngày vùng thoát ra được để sống hiên ngang ngẩng đầu. Yếu tố thúc đẩy cái ngày ấy đến nhanh chính là những tiếng nói chân thực nhìn suốt đến đáy tâm khảm, những trang viết vắt kiệt cùng tâm huyết, chinh phục lòng người như của Bùi Ngọc Tấn.

Anh Tấn ơi!

Từ tận đáy lòng, tất cả chúng tôi cầu mong Anh ra đi thanh thản, vì Anh đã ở cõi đời này đủ để nếm trải hết cay đắng ngọt bùi và trả xong cho đời món nợ của mình. Anh ra đi trong vòng tay của người vợ thủy chung, của những đứa con hiếu nghĩa, của bạn bè gần xa không nguôi thương tiếc Anh.

Xin Anh nhận từ những người làm và đọc Bauxite Việt Nam một nén nhang thành kính.

Bauxite Việt Nam

Tìm tác giả tấm ảnh này

bui-ngoc-tan (1)

Tôi rất xúc động khi xem bức ảnh này. Bức chân dung diễn đạt hết sức chân thực sự thắng lợi của tôi trong cuộc chiến đấu dai dẳng gần hết đời người để không bị biến đổi gien. Nhưng những dấu vết của cuộc chiến đấu vẫn in rõ trên nét mặt và cả trong tâm hồn mới ghê gớm và khốc liệt làm sao. Tôi ao ước được biết tác giả của tấm ảnh, để tỏ lời cảm ơn cũng như biết nó được chụp khi nào, ở đâu…

BNT nam1956BNT1955 Bao TienPhong

2anhem

Năm mươi năm trước, khi tiếp quản Thủ Đô rồi làm phóng viên báo Tiền Phong, chàng trai Bùi Ngọc Tấn không bao giờ nghĩ rằng rồi đây mình sẽ có bộ mặt như trên.

Bùi Ngọc Tấn và Nguyễn Quang Sáng

Đầu những năm 60 thế kỷ trước, khi chúng tôi đã chuyển từ Hà Nội về Hải Phòng, một buổi sáng Chủ nhật đầu hè có tiếng chân bước lên thang gác nhà tôi ở. Tiếng chân rón rén, rụt rè và một cô gái hiện ra trên lan can. Cô nhìn vào cửa phòng tôi để mở. Một khuôn mặt lạ tôi chưa gặp bao giờ. Có thể cô nhầm nhà hay đang tìm một ai đó. Dừng lại trước cửa, cô lễ phép hỏi tôi:

  • Thưa anh, có phải nhà chị Bích đây không ạ?

Cô gái chưa một lần đến nhà tôi. Đoán được sự phân vân của tôi, cô tiếp:

  • Chị Bích làm tài vụ ở Công ty may.
  • Thế thì đúng.

Tôi đứng bật dậy, mời khách vào. Đó là một cô gái tuyệt đẹp. Cho đến lúc ấy, tôi chưa thấy ai đẹp như vậy. Một vẻ đẹp của người vùng Vịnh với nước da nâu, đôi mắt to, cặp lông mày thanh và cong cùng nụ cười rất tươi. Mới khoảng mười bảy, mười tám, ở cô toát ra một vẻ hồn nhiên, tin cậy của tuổi trẻ. Chưa kịp giới thiệu thì vợ tôi đã xách một túi thức ăn ở chợ về.

  • Ôi! V.

Qua câu chuyện của hai người tôi biết V. là nhân viên của Sở Tài chính theo dõi về tài chính nơi Công ty vợ tôi làm. Từ đấy, cô năng lại nhà tôi và trở thành người bạn của cả nhà, nghĩa là bạn của vợ chồng tôi và hai đứa con nhỏ. Cô rất quý cháu Giáng Hương và nhiều lần xin phép vợ chồng tôi cho Giáng Hương lên phố Phan Bội Châu ngủ với cô. Giáng Hương thủa nhỏ là đứa bé rất đáng yêu và dễ hòa nhập. Sáng hôm sau hai cô cháu lại đèo nhau về nhà tôi như hai mẹ con, tươi tắn và hạnh phúc. Hai vợ chồng tôi rất quý cô và rất muốn cô sẽ là vợ của một người bạn thân thiết nào đó của chúng tôi. Tôi bí mật ngỏ ý với Đ.A.B. (hai người đã nhiều lần gặp nhau ở nhà tôi). Đ.A.B. một người có rất nhiều mối tình vắt vai nhưng chưa đứng số. Vợ chồng tôi hi vọng sự việc sẽ thành công, Đ.A.B. sẽ gật đầu sái cổ nhưng sau một đêm suy nghĩ, Đ.A.B. bảo tôi:

  • Cô ấy trong sáng quá. Em không xứng đáng.

Ít ngày sau, Nguyễn Quang Sáng từ Hà Nội về và gặp V. ở nhà tôi. Sáng nhận xét:

  • Một vẻ đẹp hoàn chỉnh, tiêu chuẩn hóa. Từ dáng người đến mái tóc, cách nói chuyện và nhất là sự trong sáng của một thiên thần.

Tôi ngỏ ý với Sáng là muốn được giúp đỡ anh nếu anh có ý định nào đó… nhưng anh lắc đầu:

  • Chậm rồi, tháng sau đi B rồi. Còn thời gian đâu mà gặp gỡ tìm hiểu nhau. Chỉ mong cô ấy lấy được người chồng xứng đáng.

Từ chuyện làm mối se duyên không thành ấy, tôi đã có bài thơ mười câu không có đầu đề:

Gặp em chậm như bao việc trên đời này chậm

Khi chưa có em đời là khát vọng.

                     ***

Lẽ ra tình chúng ta cháy bùng ngọn lửa đại dương

Giữa trời xanh một cây xanh rợp lá

Không được nảy mầm trọn đời hạt nằm trong vỏ

Ai biến lửa nhà chài thành lửa hải đăng.

                    ***

Khát vọng hóa thành em thế cũng đủ rồi

Anh chỉ xin em một chút buồn mỗi lúc em cười

Cầu em đi trọn đường em hạnh phúc

Có không em cuộc sống lần hai.

Gần bốn mươi năm sau gặp Nguyễn Quang Sáng ở Đại hội Nhà văn, anh vẫn nhớ chuyến về Hải Phòng ngày ấy và cười, nói theo kiểu rất “anh Hai Nam Bộ”:

  • Dạo ấy thấy gò má cô ấy có một nốt ruồi. Mình lại sắp đi vào vùng bom đạn, nên sợ. Như bây giờ vào hiệu, tẩy một cái là xong.

Tôi không cãi lại anh, không đính chính rằng cô V. không có một nốt ruồi nào ở gò má cả. Nếu có thì ở trên má của một cô nào khác chứ không phải của cô bạn vợ chồng tôi.

14

Ảnh Bùi Ngọc Tấn và Nguyễn Quang Sáng đăng trên báo Ẩm thực Việt Nam

14

Từ trái sang: Nguyễn Quang Sáng, Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Trọng Chức, chủ nhà Nguyễn Duy và Nam Dao.

ĐỌC “TUỔI THƠ HÀ NỘI NGÀY XƯA” TƯỞNG NHỚ NHÀ VĂN LÊ BẦU

Tuoi tho Ha Noi ngay xua

 Sau khi công bố Di cảo Lê Bầu, chúng tôi đã nhận được thư của nhà văn Phan Duy Kha viết Đọc “Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa” tưởng nhớ nhà văn Lê Bầu. Xin được trích dẫn tại đây để cung cấp thêm tài liệu cho những ai muốn biết thêm về nhà văn Lê Bầu yêu quý của chúng ta.
Tôi quen biết nhà  văn Lê Bầu từ dạo ông còn ở số nhà 105 phố Phùng Hưng. Đó là một căn phòng rộng chừng 12 mét vuông, được ngăn đôi bằng cót ép. Ông một nửa, nhà thơ Huyền Tâm tác giả “Lúa tháng năm kén tằm vàng óng” một nửa. Nhà không có  buồng tắm cũng chẳng có khu vệ sinh. Ngoài chiếc giường đơn và cái bàn làm việc chất đầy sách báo thì không gian trong nhà chỉ còn đủ để giải một chiếc chiếu đôi. Bạn bè khách khứa đến chơi, ông đều tiếp trên chiếc chiếu đôi này. Nghe nói có lần cơ quan nọ tặng ông một chiếc quạt cây, nhưng nhà chật, để trong nhà thì quạt thốc hết gió ra ngoài, ông phải để ngoài hè phố Phùng Hưng cho thổi thốc vào.Thấy bất tiện quá, một thời gian sau lại phải gửi về quê. Ít lâu sau, khu nhà 105 Phùng Hưng được nhà nước lấy lại để làm bảo tàng hay di tích cách mạng gì đấy (Nhà 105 nguyên trước đây là Trụ sở báo Tin tức, cơ quan ngôn luận của Đảng thời kỳ trước cách mạng), ông được phân một căn hộ ở tầng 2, khu tập thể phố Thanh Nhàn, quận Hai Bà Trưng. Căn hộ rộng đến 50 mét vuông, đối với một hộ độc thân như ông thì quả là rộng. Từ khi ông về khu tập thể phố Thanh Nhàn, tôi hay đến thăm ông hơn. Ông vẫn cứ  lọ mọ một mình, nấu một bữa, ăn cả ngày. Tự đi chợ mua lấy rau, dưa, gạo thịt …cho mình. Có một lần tôi hỏi:
– Sao nhà rộng thế này mà anh không đón một hai cháu đến đây ở với cho vui, nó phục vụ cơm nước cho?
Ông trả lời:
– Nó phục vụ mình, hay rồi mình lại phải phục vụ lại nó. Tôi quen sống một mình từ xưa rồi, tự mình phục vụ lấy mình thôi.

PhanDuyKha

Biết rằng, mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh, chẳng ai giống ai, tôi không hỏi gì thêm.
Nhà văn Lê Bầu là người của công việc. Lần nào đến chơi, tôi cũng thấy ông ngồi bên chiếc máy chữ cổ lỗ. Sau này, khi về KTT Thanh Nhàn ông được bạn bè tặng cho một chiếc máy vi tính, ông bắt đầu làm quen với vi tính, nhưng máy cũng trục trặc hỏng hóc luôn. Dù rất bận công việc, nhưng mỗi khi có bạn bè đến chơi, ông đều xếp công việc lại, “làm chén nước đã” . Ông có thói quen uống trà  đặc,  pha trong chiếc ấm da lươn bé tí, còn chén thì bằng cỡ “hạt mít” . Cứ thế, anh em ngồi đối ẩm hàng tiếng đồng hồ. Ông thường bảo, cứ thong thả, công việc thì hàng ngày, lúc nào mà chẳng được. Ông có giọng nói sôi nổi, trẻ trung như của tuổi thanh niên, với cái cười rất hào sảng. Có một lần, tôi đang ngồi đối ẩm với ông thì có chuông điện thoại. Ông xin lỗi, rồi bắt máy, trả lời. Chỉ thấy ông thoải mái “Không sao, không sao!”, chả hiểu chuyện gì. Nói chuyện xong, ông mới nói lại với tôi. Chả là, có một tờ báo trong Nam đăng một bài viết của ông. Họ muốn đăng ảnh ông kèm với vài dòng “Lý lịch trích ngang”, mới hỏi ông về năm sinh. Ông nói ông sinh năm 1930, nghe xong cô biên tập viên, là một nhà báo trẻ mới ồ lên sửng sốt: Thế thì bác ngang tuổi ông nội cháu, thế mà cháu không biết lại gọi bằng anh. Cháu xin lỗi bác nhé. Cái câu “Không sao, không sao” là ông trả lời cho lời xin lỗi này. Ngồi nói chuyện với nhà văn Lê Bầu, ai cũng lây cái thoải mái, vui vẻ, cởi mở, sảng khoái của ông. Cứ tưởng chừng như mọi khó khăn, rắc rối, phức tạp trong cuộc sống đời thường không mảy may ảnh hưởng đến ông.
Một lần, chúng tôi được Tòa soạn Tạp chí TGTT bố trí cho đi du lịch Hà Khẩu (Trung Quốc). Chúng tôi đi chơi là chính. Riêng tôi mua được một chiếc đài Tàu, to bằng cái bật lửa ga, dùng pin, giá đâu 10 tệ (Khoảng 20 ngàn tiền Việt), về cắm vào tai nghe được mấy ngày thì vất. Các anh giỏi tiếng Trung như Lê Bầu, Dương Danh Di, Nguyễn Hải Hoành, Thái Hư thì đi lùng mua sách. Lê Bầu cõng về một ba lô đầy sách, mua hết đâu 600 tệ (khoảng một triệu hai trăm ngàn đồng tiền Việt, một khoản tiền lớn lúc ấy). Ông bảo đây là lương khô, dùng để “bán ăn dần”. Tất nhiên,  không phải là về đem sách ra chợ  trời bán, mà là đem về đọc, tìm nhặt trong đó những truyện ngắn hay, những bài viết lý thú  thì dịch gửi cho các báo, tạp chí mà ông cộng tác. Văn hóa văn nghệ thì không bao giờ cũ. Với số sách đó, ông có thể để dành, dịch trong hàng chục năm. “Bán ăn dần” là như thế (trong bài Thay lời giới thiệucủa nhà văn Bùi Ngọc Tấn viết cho cuốn Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa, Bùi Ngọc Tấn có nhắc đến một chuyến đi Trung Quốc của Lê Bầu, thì chính là chuyến đi này).
Cuộc đời Lê Bầu có nhiều long đong, trắc trở. Bạn bè một thuở của ông, những Lê Mạc Lân, Hứa Văn Định, Nguyên Bình, Vũ Bão, Bùi Ngọc Tấn, Dương Tường, Châu Diên… một lớp nhà văn, nhà báo tài hoa, nhưng chẳng ai được suôn sẻ. Thậm chí có người như Bùi Ngọc Tấn còn bị ngồi tù đến mấy năm trời, tù không án, bản thân người trong cuộc cũng  chẳng biết vì tội tình gì mà bị tù giam cả. Có người phải bán máu để duy trì cuốc sống (bán máu theo đúng nghĩa đen của từ này). Lê Bầu thì có lần bị người ta bí mật khám xét chỗ ở (lúc ông tá túc ở đền Ngọc Sơn), vì tình nghi ông dính líu chính trị chính em gì đấy. Ở một đất nước mà nhìn đâu cũng thấy kẻ thù, ở đâu cũng có thế lực thù địch thì những nhà văn, nhà báo không chịu nịnh hót, quỵ lụy cấp trên, những người dám nói thẳng, nói thật như các ông, thường bị  vu khống, chụp mũ này nọ là điều không tránh khỏi. Trong những chuyến đi tập thể, những lúc rảnh rỗi, trà dư (chứ không có “tửu hậu”) Lê Bầu thường kể chuyện mình, chuyện bạn, những câu chuyện về nhân tình thế thái, lắm khi cười ra nước mắt. Chúng tôi thường khuyên ông: Cuộc đời anh có nhiều câu chuyện lý thú lắm, ý nghĩa lắm, anh phải viết Hồi ký đi. Ông bảo, mình cũng có ý định đó. Đang chuẩn bị. Chúng tôi hồi hộp chờ đợi. Hồi ký của Lê Bầu, đọc sẽ thú vị lắm đây.
Chờ mãi mà không thấy Hồi ký Lê Bầu trình làng. Không phải ông lười viết mà vì ông quá bận. Bận dịch sách, viết báo trang trải cho cuộc sống hàng ngày. Ông nặng gánh lắm. Bạn bè  thân thiết ví ông như một cái đầu tàu, ì ạch kéo đến 12 toa tàu. Tôi là thế hệ sau, nên không dám hỏi ông những điều có tính chất tò mò đời tư  ấy. Nhưng chỉ biết rằng, ông làm việc, viết lách là để đảm bảo cuộc sống, cho sự tồn tại của  12 con người, gồm mẹ ông, vợ con ông và các cháu nội ngoại, hiện đang sinh sống ở vùng quê Bắc Giang. Ông làm cật lực, làm không kể giờ giấc, vì 12 con người ấy. Viết hồi ký đối với ông như là chơi bời, khi nào rảnh mới làm. Thế rồi ông bất ngờ bị bạo bệnh (bệnh ung thư máu) không kịp hoàn thành hồi ký. Cuốn Hồi ký cuộc đời của ông, mới chỉ viết được phần đầu. Đó là phần viết về tuổi thơ ấu của ông, có nhan đề là “Dân dưới bãi” mà năm năm sau khi  Lê Bầu mất,  Nhà xuất bản Kim Đồng in ấn mới đặt tên là “Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa”.(1)

(1) : Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa (Lê Bầu, Nxb Kim Đồng, Hà Nội, 2014)

Ảnh trong bài: Nhà văn Lê Bầu (bên phải) chụp ảnh cùng tác giả Phan Duy Kha tại nhà riêng, khu tập thể Thanh Nhàn, tháng 3.2007.

Sự kiện tái bản Chuyện kể năm 2000

Chuyện kể năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn đã được tái bản nhều lần để phục vụ nhu cầu đọc của đông đảo đọc giả người Việt trên khắp thế giới, kể cả việc dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp. Chưa có một thống kê chính thức nào về số bản in Chuyện kể năm 2000.

Tuy nhiên ở Việt Nam việc tái bản Chuyện kể năm 2000 lại là một sự kiện đặc biệt. Chưa hết hạn lưu chiểu đã bị thu hồi tiêu hủy nhưng bộ tiểu thuyết hai tập này do Nhà xuất bản Thanh niên phát hành có một nội lực riêng, không sức mạnh nào dập tắt được. Cho đến nay, 14 năm sau Chuyện kể năm 2000 vẫn được nối bản bằng nhiều hình thức đến với bạn đọc. Và cũng chưa ai có thể đưa ra con số chính xác về số lượng tập sách đang nằm trong các tủ sách gia đình.

Cuối năm 2013 đầu năm 2014, một bạn đọc yêu quý Chuyện kể năm 2000 đã bỏ tiền tái bản 200 quyển với lời đề nghị không sao chép, chỉ để tác giả ký tặng bè bạn. Đây là ấn phẩm đầy đủ nhất trong số những bản Chuyện kể năm 2000 đã được lưu hành. Không những được in theo bản gốc (không bị biên tập) mà còn được tác giả nhuận sắc thêm. Bản tiếng Pháp Conte Pour Les Siècles À Venir  do Nghiêm Phong Tuấn dịch là theo bản này.

Tập sách tái bản được in gộp thành 1 tập vẫn giữ nguyên bìa của Nguyễn Trọng Tạo, riêng bìa 4 in lại nhũng bìa sách Chuyện kể năm 2000 đã in ở các nước mà tác giả có trong tay.

ckn2000

IMG_0714

P1230632

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 30 other followers