Cái đẹp và sức thuyết phục của hiện thực

bnt4Trung thực- chính bút pháp Bùi Ngọc Tấn cũng là lời “đề dẫn” của  Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên trong phần mở đầu buổi tọa đàm “Những góc khuất của hiện thực” bàn về tác phẩm “Biển và chim bói cá” của nhà văn Bùi Ngọc Tấn, khai mạc vào chiều thứ sáu 20-3-2009, tại Hanoihanoi café, 43, Trường Tiền (Hà Nội). Là “cuốn sách được chờ đợi trong tâm thức bạn đọc yêu văn và người”, vẫn theo Phạm Xuân Nguyên, sách kể về Tổng công ty đánh cá Biển Đông – “Không có nhân vật chính – đó là một tập thể – là giám đốc Thắng, thuyền trưởng Bôn, là Lê Mây, cô Phòng, Cảnh…. – đó là hiện hình chân dung của một thời chúng ta đã sống (khoảng ba thập niên cuối cùng của thế kỷ 20)”.

Những con tàu, những gương mặt, những kế hoạch vĩ mô cho năm năm, mười năm của xí nghiệp, những số phận cuộc đời hiện lên, chìm xuống. Lừng lững trước mắt rồi lại biến mất phía chân trời. Tưởng như rời rạc mà liên kết chặt chẽ. Tẽ rời nhưng gắn bó, việc nọ liên quan đến việc kia đầy hóm hỉnh hài hước như “cánh phòng ban” xuống tàu xin cá, phải “nghênh ngó xem có ai nhìn thấy mình vừa xách cá về không” rồi không đem cá về khi thấy mặt cấp trên, còn lảng vảng ở cơ quan. Phải “đành lòng chăm chỉ ở lại làm việc, thực hiện tám giờ vàng ngọc”.Tác giả của “Mẫu thượng ngàn”, “Hồ Quý Ly”… Nguyễn Xuân Khánh có ý kiến cho rằng “tác phẩm ít sử dụng hư cấu” nhưng lão nhà văn khẳng định “sự sắp xếp hiện thực có nghệ thuật cũng chính là hư cấu nhân văn” và phải “hiểu hư cấu theo nghĩa rộng”. Với một nhà văn mà kinh nghiệm cả đời lăn lộn ở đất Cảng Hải Phòng thì những chi tiết trong “Biển và chim bói cá” ngồn ngộn đời sống tươi ròng được “biểu diễn” bằng “thi pháp mới” – nhà văn Châu Diên nhấn mạnh ý kiến của mình.

Văn phong Bùi Ngọc Tấn thường mới mẻ chính từ ánh nhìn hóm hỉnh – đậm chất umua (hài hước)  ở ông. Tính từ Vũ Trọng Phụng trong “Số đỏ” thì thời của Bùi Ngọc Tấn là Vũ Bão, gần đây Nguyễn Quang Lập. Đó là những nhà văn có tuýp giống nhau bởi  chất hài hước  hóm hỉnh. Nhưng ở Bùi Ngọc Tấn, chất hài của anh luôn là “tiếng cười nảy ra từ nỗi đau” – nhà thơ Dương Tường,  tác giả của câu thơ “Để ghi lên mộ chí sau này/Tôi đứng về phe nước mắt” khẳng định như vậy. Nhà phê bình trẻ Nguyễn Thanh Sơn có ý kiến “phản biện” thú vị. Đó là “dài – đọc mệt”. Theo anh, cách cư xử với hiện thực, với ngồn ngộn chi tiết có phải “tham”? Và anh “tiếc” các chi tiết nếu cắt rời ra có thể thành những truyện ngắn. Đó cũng là một quan điểm trẻ mà những thế hệ U40 quan tâm? Không dài và dài….

Một nhà nghiên cứu về văn hóa Việt, mang quốc tịch Mỹ  là Alec (phu quân của nhà văn Đỗ Hoàng Diệu) hỏi một câu hóm hỉnh : “Trong liên hiệp đánh cá Biển Đông có phân loại 3 tầng lớp địa chủ, phú nông, trung nông như trong làng quê Bắc Bộ thời thuộc địa không?”, khiến những người tham gia buổi tọa đàm cười ồ. Mới – cũ. Cổ – hiện đại là tranh luận “luôn luôn có” ở bất cứ không khí văn chương nào. Kết thúc bao giờ cũng là ý kiến trung dung nhất. “Miễn là hay”.Và thay cho lời nhắn nhủ “hãy về đọc sách” – MC Phạm Xuân Nguyên “lấy” một câu Kiều “Ở trong còn lắm điều hay”.

bt2

Nhà văn ký tặng sách cho Alec (chồng của Đỗ Hoàng Diệu). Ảnh: Hà Linh.

“Hay” – đó cũng chính là lý do buổi tọa đàm, bởi khi cuốn sách của nhà văn “được bạn đọc chờ đợi” như tác phẩm của nhà văn Bùi Ngọc Tấn ra mắt bạn đọc. Chính sự “sum suê và khúc khích” trong “Biển và chim bói cá” đã cho người viết bài này sự cảm nhận về cái đẹp của hiện thực. Một hiện thực không cần phải tô hồng hay bôi đen. Qua văn phong của mình, ngợi ngời hiện lên đầy trung thực và chính sự trung thực của nhà văn đã mang lại cho người đọc cảm xúc nhân văn vào cuộc sống – con người.

 Vũ Thị Huyền

 
Advertisements
%d bloggers like this: