Những cái tết đã thành cổ tích

 

Đã thành cổ tích thật rồi những cái tết cách đây gần 70 năm, những cái tết thần tiên một “miền thơ ấu”. Miền thơ ấu đâu chỉ là một tuổi ấu thơ mà còn là bầu trời ngày ấy, mặt đất ngày ấy, những người quanh ta ngày ấy…Thế giới của ta khi ta bắt đầu biết có ta trên cuộc đời này. Giờ đây đã vượt qua cái ngưỡng cổ lai hy, những ngày ấy luôn trở lại trong tôi như một cõi đi về.

Không còn nữa con đường làng trong mùa khô hanh, vương đầy vụn rơm rạ. Không còn cánh đồng lúa vàng sắp gặt xong, những con cun cút hốt hoảng bay lên ngay sát mũi liềm và những đêm cả nhà đập lúa, mình lăn lóc trên đống rơm tươi. Và khi việc thu hoạch đã xong xuôi, rơm lên đống thóc vào bồ, khi luỹ tre quanh nhà đang trút những chiếc lá cuối cùng xuống mảnh vườn đông kem xào xạc, còn gì thú vị hơn là tính xem bao nhiêu ngày nữa đến Tết. Tết, tiếng ấy thật ngân nga hấp dẫn. 50 ngày. 40 ngày. Rồi hôm nay đã là mồng một tháng chạp rồi. Đúng tròn một tháng nữa thôi. Càng gần tết lại càng mong, càng sốt ruột. Sao mà ngày giờ đi chậm! Kiên nhẫn trừ dần, chỉ còn trên mười ngày thì thấy Tết đã đến nơi rồi. Đã thấy lòng dạ xốn xang rồi. Nhất là một buổi sáng thấy anh cu Thước, cháu họ bố tôi mang cuốc chim, xà beng đi quanh bờ tre đánh gốc tre. Những gốc tre cao lưng lửng mà ngày thường mỗi khi có khách ở lại ăn cơm chúng tôi lại hò nhau đuổi bắt gà để mẹ tôi làm cơm đãi khách, lũ gà dại dột rúc đầu vào mà cứ tưởng mình đã được an toàn cho đến khi bị túm hai chân, lôi ra. Những cây tre chặt từ bao giờ, chỉ còn gốc khô chìa ra ngoài luỹ. Anh cu Thước bổ bằng cuốc chim, bậy bằng xà beng, rồi đem chẻ đôi gốc tre ra. Không chỉ gốc tre, anh còn lang thang trong vườn, đào những gốc cây hồng những gốc cây dâu mà bố tôi chặt đi vì nó đã cỗi. Tất cả chất thành một đống. Củi cho nồi bánh chưng đã được chuẩn bị. Sắp gói bánh rồi!

Tết lại càng gần hơn khi ông phó Hoắc, một ông thợ may trong làng cầm đồ nghề cắt may đến. Ai cũng được đo được cắt một bộ quần áo mới. Mẹ tôi đã chuẩn bị cho ngày hội cắt may này từ giữa mùa hè. Bà đã giồng bông, kéo sợi dệt vải, nhuộm nâu bằng vỏ chang, vỏ sú. Rồi khi thấy đã đạt được mầu sắc mong muốn  thì nhấn thêm mấy nước củ nâu. Mặc cái quần mới cứng cọ vào nhau sột soạt thú vị vô cùng. (Có lẽ vì vậy mà bây giờ mỗi khi đọc câu thơ Hoàng Cầm những cụ già phơ phơ tóc trắng/ những em sột soạt quần nâu, chúng tôi bao giờ cũng nhớ lại những ngày tết nhất hội hè đình đám ngày xưa.) Trời cứ rét, bầu trời hiếm hoi ánh nắng. Chúng tôi còn đang mong đến ngày được mặc thử bộ quần áo mới thì lại xẩy ra một chuyện tuyệt vời khác: Bác Buồi Ngay từ trên Vẹt Khê đem đến tết bố mẹ tôi một con gà trống. (Quê tôi có cái lệ gọi như vậy. Đẻ con gái thì gọi đệm tiếng Đĩ. Chị Đĩ Thơm, mẹ cái đĩ Tho. Đẻ con giai thì đặt thêm tiếng B. vào tên. Anh B Ngay là cháu họ bố tôi, là con ông B Vẹo và là bỗ cái đĩ Thẳng.) Ôi! Con gà trống của bác Ngay năm nào cũng là con gà trống tuyệt vời. Dù nó hoa mơ hay tía mật. Dù mào cờ hay mào nụ. Dù cựa dài hay cựa ngắn. Thả nó vào cái bu đan bằng tre thưa, trên đè mấy viên gạch, anh em chúng tôi ngồi quanh cái bu nhìn ngắm. Đàn gà nhà nuôi cứ tớn tác cả lên. Lũ gà mái cục ta cục tác ầm ĩ. Con gà trống nhà nuôi vỗ cánh dõng dạc cất tiếng gáy cảnh cáo kẻ lạ mặt và khẳng định vị trí độc tôn của mình. Không hề sợ hãi, con gà trong bu trễ cánh oai hùng, cất tiếng đáp lại. Tiếng gáy nói rằng nó coi thường tất cả. Con gà trống chủ nhà kêu lên một tiếng giận dữ. Quên cả sợ hãi, nó lao thẳng đến chố chúng tôi. Chúng tôi lùi ra. Để hai con gà, con trong lồng, con ngoài lồng xù lông xoè cánh chỉ muốn nuốt sống ăn tươi nhau. Khi cơn tức giận của chúng đã lên đến đỉnh điểm, anh em tôi mỗi người ôm một con gà và buông tay ra. Chúng lao vào nhau với một sức mạnh khó lường. Bốc lên. Ngã xuống. Lông cổ dựng đứng. Mào bật máu tươi. Im lặng đánh, không kêu một tiếng. Lùi ra xa rồi lại lao vào nhau. Chúng tôi kết thúc cuộc chiến của chúng khi vẫn còn bất phân thắng bại. Bởi vì nếu một con thua thì rất nguy hiểm. Chỉ có thể bắt nhốt  con gà lạ khi nó còn đang say máu.

Khi bác Ngay đem gà đến tết nhà tôi là không khí tết đã “sôi sục” lắm rồi. Đã cúng ông Táo. Anh cu Thước đã đem đồ đồng như lư hương, giá cắm nến ra cầu ao đánh sáng trưng. Khắp làng nhà nào cũng dựng cây nêu. Rồi tiếng lợn kêu. Gần. Xa. Xóm này ngõ khác. Ngày nhà tôi giết lợn thật vui như Tết. Chặt mấy tầu lá chuối rải ở góc sân, đặt con lợn đã chọc tiết lên đó, dội nước sôi, cạo lông. Và mổ. Chúng tôi chỉ chờ đến công đoạn mổ này. Để được anh cu Rẫu, anh ruột anh cu Thước, lẳng ra từ đống lục phủ ngũ tạng còn bốc khói nóng hôi hổi của con lợn một bộ phận quan trọng nhất đối với chúng tôi: Cái bong bóng. Cái bong bóng bèo nhèo, dầy bình bịch và khai mù ấy được chúng tôi mang ra cầu ao, nặn rửa, lấy chân day đi day lại cho nó mềm ra, mỏng đi, rồi bắt xe điếu vào thổi. Buộc, thổi. Thổi, buộc. Mỗi đứa góp một hơi, đỏ mặt tía tai. Chưa được. Cố tí nữa. Tí nữa thôi. Căng rồi! Thế là chia thành hai phe reo hò lao vào, lừa, dắt, đá. Quả bóng da của chúng tôi không tròn mà hình bầu dục cong cong bay lượn. Ngày ấy chúng tôi đã có những cú sút lá vàng rơi, đường đi của quả bóng khó lường làm bó tay mọi thủ môn mà mấy chục năm sau vua bóng đá Pê lê mới thực hiện thành công.

*

Hoá ra chúng tôi hưởng tết từ rất lâu trước khi tết đến. Biết bao niềm vui trước tết. Như giục anh tôi chặt tre bắc lên một cành me làm đu cho chúng tôi. Như ngồi nghe nồi bánh chưng sôi, chờ ăn bánh chưng con, chiếc bánh chưng năm nào cũng được gói riêng cho chúng tôi, chiếc bánh chưng vớt ra nghi ngút khói, nóng bỏng, nát be bét nhưng luôn  là miếng bánh chưng ngon nhất. Rồi đến những niềm vui trong tết. Như sáng mồng một trở dậy nhìn và nghe pháo nổ ngoài sân, khói pháo thơm lừng, xác pháo hồng rải rác mặt sân, nghĩ rằng mình đã lớn thêm một tuổi. Chờ được mừng tuổi. Rồi ngồi viết khai bút. Năm nào cũng vẫn là những vần thơ khai bút ấy:

Minh niên khai bút, bút khai hoa

Vạn sự giai thành phúc lộc đa…

Giờ đây ngồi viết những dòng này, mới thèm khát làm sao được thấy lại thế giới ấy. Được nhìn lại, thế thôi, đâu dám điên rồ mong sống lại. Được thấy lại bầu trời lành lạnh không nắng không mưa trên mảnh sân vương xác pháo hồng như cánh hoa đào. Thấy lại cây bưởi đầu sân đang nhú lộc non, mà giao thừa nào bố tôi cũng thắp hương cạnh đó khấn vái trời đất. Còn bé tí nhưng tôi cũng im lặng lắng nghe tiếng thì thầm khe khẽ của Người, không những thế lúc ấy tôi còn nghe được tiếng nói của cây cỏ. Thế giới ấy không còn nữa. Đã tan rã. Người của thế giới ấy cũng biến mất. Như chưa hề tồn tại. Một lần nghe quá khứ thúc giục, tôi đã trở về ngôi nhà cũ của bố mẹ tôi giờ đây đã thuộc về người khác, đã được phá đi làm lại hoàn toàn. Chẳng còn chút gì lưu giữ kỷ niệm xưa ngoài chiếc rãnh nhỏ phía sau nhà. Thì im lặng ngồi trên bờ rãnh, chờ một con cá đuôi cờ từ gốc cây khoai nước lao ra. Chờ mãi. Chẳng thấy cá đâu. Chỉ nghe thấy tiếng chân bước của thời gian. Và bắt gặp vĩnh cửu.

Thế giới ấy chỉ còn trong suy nghĩ của tôi. (Thế nghĩa là nó vẫn còn tồn tại. Và đã ngoài 70, tôi hiểu rằng nó chẳng tồn tại được bao lâu nữa.) Trong những đêm mất ngủ của tuổi già trằn trọc, thế giới ấy vẫn trở về cùng tôi. Mà mỗi khi nó trở về tôi lại thấy đau bởi bây giờ tôi mới biết khi ấy tôi sống trong sự tuyệt vời mà chẳng ý thức được sự tuyệt vời…

B. N. T.

Advertisements
%d bloggers like this: