Văn hoá Nga sẽ ngày càng toả sáng

Nhà văn Bùi Ngọc Tấn vừa về Việt Nam sau gần một tháng “du hành” Nga  theo lời mời của bạn đọc hâm mộ, ông đã chia sẻ về đất nước, con người Nga, về hoạt động văn chương của người Việt trên đất nước rộng lớn có bề dầy văn hoá này.

 

1- Cảm giác của ông khi lần đầu tiên đặt chân tới Nước Nga?

Tôi yêu nước Nga và văn học Nga từ thời kháng chiến chống Pháp, nghĩa là thời gian còn đang học cấp 3. (Trước đó gần như chỉ biết đến văn học Pháp.) Tình yêu văn học Nga, tình yêu đất nước Nga ngấm vào tôi đến nỗi nó toát ra trong sáng tác của tôi một cách không tự giác. Dù tôi viết về Việt Nam, về cuộc đời tôi, về tình yêu của tôi, về những năm tháng gian nan của tôi. Nhiều bạn đọc nhận ra điều ấy. Một trong số những người đọc tôi ở nước ngoài còn nhận ra tình yêu ấy là một trong những nguyên nhân tạo nên bước ngoặt trong cuộc đời tôi, những hệ luỵ mà tôi gánh chịu suốt đời. Người bạn đọc trẻ ấy thương tôi, chia sẻ sự mất mát của tôi và nghĩ: Với một tình yêu văn học Nga, một tình yêu nước Nga và một hệ luỵ như thế mà tôi chưa đến được nước Nga là điều không thể chấp nhận được. Chị nghĩ phải tạo điều kiện để tôi tới được Nước Nga, tận mắt nhìn thấy nước Nga. Chị không quen tôi, không biết địa chỉ của tôi, cả số nhà cũng như email hay điện thoại. Nhưng rồi mọi sự được sắp đặt như là số phận.

Thế là tôi đã được mời sang Nga. Người nữ bạn đọc ấy không chỉ lo toàn bộ chi phí cho chuyến đi của tôi mà còn dành thời gian làm guide cho tôi trong chuyến du lịch tuyệt vời này, mặc dù nhà chị có ba con nhỏ chưa kể công việc kinh doanh của chị rất căng thẳng (chị là giám đốc điều hành của một công ty xuyên quốc gia).

Đó là chị Bùi Lan Hương.

Tôi cảm ơn chị và đánh giá chị rất cao bởi hai điều:

a-Chị luôn thông cảm với những thiệt thòi của người khác trong khi biết bao người không còn khả năng nghĩ đến người khác.

b-Với chị, giá trị cuộc sống còn có những thước đo khác, không chỉ một đồng tiền.

Tôi ao ước xã hội nước ta có nhiều người như vậy.

Với tình yêu nước Nga như trên, dễ hiểu được cảm xúc đầu tiên của tôi khi đặt chân lên đất nước Nga. Đó là mơ ước đã được thực hiện. Là một đất nước lòng mình đã đến nhiều lần và bây giờ mình đang sống giữa nó, đặt chân lên nó, thở không khí của nó, ngắm nhìn nó.

Cũng phải nói thêm là tôi nghe nói rất nhiều đến vẻ đẹp mùa thu vàng nước Nga, chị Lan Hương đã thu xếp cho tôi quãng thời gian có thu vàng mà không bị quá lạnh (tôi rất yếu chịu rét) để thoả mãn mong ước của tôi. Tối hôm trước đến Nga, sáng hôm sau việc đầu tiên là đứng trong nhà nhìn qua cửa kính, rất vui vì biết mình sẽ được thấy thu vàng: Những chiếc lá đầu tiên của rặng phong non bên kia đường đã có sắc vàng báo hiệu một thu vàng đang tới.

2- Ông đã đi thăm những nơi nào? Cảm xúc của ông về thiên nhiên Nga?  kiến trúc Nga?

Chương trình đã được thống nhất từ trước. Tôi chỉ tới Moscow và St  Peterburg. Hai nơi tiêu biểu nhất của nước Nga. Tất nhiên tôi muốn thăm Siberie, muốn đến Odessa, tới Tula thăm trang trại của Lev Tolstoy… Lòng tham vô đáy mà, nhưng thời gian và sức khoẻ của tôi không cho phép. Chỉ đi thăm hai nơi này thôi, chân tôi đã bị đau, đã có ngày phải nằm nhà và chị Lan Hương phải thuê taxi ngày cho tôi đi. Tôi đang tiến đến tuổi 80, hơn nữa thời trai trẻ gồng gánh quá nhiều trong các trại.

Còn thiên nhiên Nga, không gian Nga ư?

Tôi vừa từ Mỹ trở về hơn 3 tháng thì đi Nga. Cả hai đều mênh mông vĩ đại. Cái không gian sinh tồn ở hai siêu cường này thật hào phóng, không phải mưu mô 50 năm để lấn chiếm được 1 mét vuông làm cái chái bếp bên nhà. Nhưng nếu Mỹ luôn chứng tỏ một nền kỹ thuật tiên tiến, một trình độ tổ chức xã hội hoàn chỉnh, giầu có thì Nga lại tỏ rõ một chiều sâu văn hoá, một sức mạnh tiềm tàng đang được giải phóng. Vâng, nước Nga đã mất quá nhiều thời gian và sức lực trong việc tìm đường nhưng vẫn là một người khổng lồ khiến những nước khác phải kính trọng mình.

Về kiến trúc Nga:  Đó là kiến trúc làm người ta choáng ngợp. Một nền kiến trúc của những nghệ sĩ bậc thầy cộng với kiến trúc của những người khổng lồ và kiến trúc của những người thợ kim hoàn. Những công trình đẹp như trong mơ, hoành tráng vượt sức tưởng tượng và tinh tế khiến ta phải lùi ra xa để ngắm nhìn tổng thể lại phải tới sát gần để khám phá từng cm. Các giáo đường, các cung điện, phòng hổ phách, Hồng trường. Những chiếc cầu trên sông Nê va. Tôi đã đi tầu điện ngầm ở Pháp, Đức, Mỹ. Tôi cả quyết rằng không đâu có những nhà ga làm ta mê mẩn như ở Moscow. Đó là những lâu đài, những cung điện.

3- “Nước Nga không thể hiểu được, nước Nga chỉ có thể yêu…” Có một triết gia đã nói như vậy. Theo ông con người Nga như thế nào? Có thể yêu được không?

Con người Nga thật đôn hậu đáng yêu. Từ những người tham gia hội chợ mật ong cho tới bà nông dân tại khu bảo tàng Tsarysino mà tôi được gặp và chụp ảnh kỷ niệm ở Moscow tôi có tới thăm một gia đình người Nga: Bà Inna Malkhanova, một người đã sang Việt Nam nhiều năm. Hỏi bà nhớ gì ở Việt Nam nhất. Bà trả lời tôi bằng tiếng Việt: Nhớ tất cả. Nhớ người, nhớ cảnh Việt Nam, nhớ chùa Hương, nhớ vịnh Hạ Long. Và nói thêm: Ngày ấy người Việt Nam rất tốt. Cảnh Việt Nam còn đẹp. Bà mời tôi món borsh ( xúp củ cải đỏ, một món ăn dân tộc) ăn với bánh mì đen xát tỏi và rất thật thà: Ăn bánh mì đen cho đúng kiểu thôi. Không ngon thì anh ăn bánh mì trắng nhé. Tôi thích bánh mì trắng.

Có rất nhiều điều để nói về văn hoá Nga. Từ những người chăm chú đọc sách trên tầu điện ngầm. Những người tới Hồng trường chụp ảnh trước đại giáo đường Thánh Va xi li Tàng Tàng… Tôi chỉ kể một dẫn chứng: Trong khu mộ những người nổi tiếng ở Moscow không ngôi mộ nào thiếu vắng hoa tươi. Riêng mộ Maiakôpxki còn có cả một chiếc bật lửa (Maia sinh thời nghiện thuốc, ông đã viết: Đốt tư tưởng xì xèo trên điếu thuốc). Mộ Tsêkhov ngoài hoa tươi còn có những bức thư của độc giả gửi tới. Tsekhov qua đời đã hơn thế kỷ nhưng bạn đọc vẫn viết thư  đến ông, tâm sự cùng ông, cảm ơn ông. Tôi gai người khi chị Kim Hiền, uỷ viên chấp hành Hội Văn Nghệ Việt Nam tại Nga kể tôi nghe những chuyện ấy.

Thật hạnh phúc là một nhà văn ở một đất nước như vậy, với những bạn đọc như vậy.

4- Ông có cuộc gặp gỡ nhà văn nhà thơ hiện đại nào của Nga không?Ông có quen với tác giả tác phẩm nào của Nga sau thời đại xô viết không?

Không. Thời gian ở Nga của tôi rất eo hẹp và được bố trí rất sít sao. Đài Tiếng Nói Nước Nga có dự định phỏng vấn tôi, nhưng tôi không nhận trả lời.

Phải tận dụng tối đa thời gian để đi, nhìn, và quan sát. Nước Nga quá rộng, có quá nhiều điều phải biết mà tôi tuổi đã cao.

ở Việt Nam tôi có đọc một số truyện Nga được dịch in trong tạp chí Văn Học nước ngoài của Hội Nhà Văn VN. Thú thật với chị, ấn tượng những tác phẩm đó để lại trong tôi không lớn.

5- Từ cách nhìn của một nhà văn ông có thấy nước Nga thực sự là một cường quốc văn hoá, và cái đó không bao giờ bị mất đi.

 

Điều quyết định sự tồn vong của một dân tộc chính là văn hoá. Nước Việt Nam chúng ta bị Tầu đô hộ cả nghìn năm nhưng không bị đồng hoá chính là như vậy.

Nước Nga với tất cả những điều chúng ta đã nói ở trên là một siêu cường văn hoá. Văn hoá Nga đã góp phần không nhỏ vào nền văn hoá chung của nhân loại. Văn hoá Nga sẽ ngày càng toả sáng không chỉ ở Nga.

6- Ông đã có những cuộc gặp với các thành viên Hội VHNTVN ở Nga. Họ làm gì ở Nga? Họ viết gì về nước Nga?

 

Các anh chị trong ban chấp hành Hội VHNTVN ở Nga đã dành cho tôi những tình cảm thật cảm động. Không chỉ là cuộc gặp gỡ của những người xa đất nước với người trong nước mà còn là cuộc gặp giữa những người làm nghệ thuật, trân trọng từng bước đi, từng thành công của nhau dù to hay nhỏ. Các anh Châu Hồng Thuỷ, Nguyễn Huy Hoàng, Hồng Hà, chị Kim Hiền đã dành nhiều thời gian  làm guide cho tôi và nói cho tôi biết cuộc sống của cộng đồng người Việt tại Nga, từ  Đôm 5 cho tới chợ Vòm. Cuộc mưu sinh rất vất vả nên chỉ những người thật sự yêu nghệ thuật mới có thể gắn bó với nó. Cứ 2 vạn người làm ăn buôn bán mới có một người làm thơ. Thơ, văn, nhạc… được chắt từ mồ hôi, tình cảm và trí tuệ của mỗi người. Nghệ thuật còn là phương tiện động viên sống, động viên làm việc.

Hội thành lập 15 năm nay có 30 hội viên, không một rúp tiền quỹ, nhưng hàng năm vẫn tổ chức đều đặn những cuộc gặp mặt, những cuộc hội thơ. Hàng chục đầu sách và đĩa CD đã được phát hành, đến với bạn đọc và công chúng. Anh Nguyễn Huy Hoàng, phó chủ tịch Hội, tác giả của 8 tập thơ và văn xuôi vừa nhận được tin trúng giải trong cuộc thi thơ về Hà Nội. Chị Kim Hiền đã dịch 6 tác phẩm, và đang dịch Gogol, một cây đại thụ “rất khó nhằn” Anh Châu Hồng Thuỷ ngoài sáng tác, đêm đêm con đánh vật với tạp chí  Người Bạn Đường cơ quan của Hội, một tạp chí trên mạng khá đông người truy cập.

Có thể nói Hội VHNTVN ở Nga thực sự là hình mẫu của một Hội nghề nghiệp quần chúng hoạt động hiệu quả.

7- Văn học hiện đại Nga thời hậu xô viết hầu như không được bạn đọc VN biết tới vì lý do đơn giản: Hầu như không có tác phẩm nào được dịch. Ông có nghĩ đây là một lỗ hổng lớn cần phải lấp? Dù sao VN cũng cần học hỏi ở một nền văn minh vĩ đại như vậy? Khó mà hiêủ biết về con người và một quốc gia nếu không biết gì về văn học nghệ thuật của họ, ông có đồng ý với ý kiến này không?

 

Công việc dịch thuật ở VN gần như tự phát, mạnh ai người nấy dịch. Nước ta nhiều người giỏi tiếng Trung Quốc nên văn học Trung Quốc hưởng lợi. Mạc Ngôn, Giả Bình Ao gần như được dịch hết. Rất nhiều tác phẩm tầm tầm của hai ông này và những tác phẩm tầm tầm khác. Văn học Nga thời hậu xô viết cũng có được giới thiệu trên tạp chí Văn Học Nước Ngoài của Hội Nhà Văn VN. Đúng là quá ít ỏi và chưa đủ.

Nhưng không nên trách họ khi mà chính họ cũng không chú ý, hoàn toàn quên việc giới thiệu văn học VN ra tiếng nước ngoài.

Hoàng Hoa thực hiện

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.