Tìm tác giả tấm ảnh này

bui-ngoc-tan (1)

Tôi rất xúc động khi xem bức ảnh này. Bức chân dung diễn đạt hết sức chân thực sự thắng lợi của tôi trong cuộc chiến đấu dai dẳng gần hết đời người để không bị biến đổi gien. Nhưng những dấu vết của cuộc chiến đấu vẫn in rõ trên nét mặt và cả trong tâm hồn mới ghê gớm và khốc liệt làm sao. Tôi ao ước được biết tác giả của tấm ảnh, để tỏ lời cảm ơn cũng như biết nó được chụp khi nào, ở đâu…

BNT nam1956BNT1955 Bao TienPhong

2anhem

Năm mươi năm trước, khi tiếp quản Thủ Đô rồi làm phóng viên báo Tiền Phong, chàng trai Bùi Ngọc Tấn không bao giờ nghĩ rằng rồi đây mình sẽ có bộ mặt như trên.

Bùi Ngọc Tấn và Nguyễn Quang Sáng

Đầu những năm 60 thế kỷ trước, khi chúng tôi đã chuyển từ Hà Nội về Hải Phòng, một buổi sáng Chủ nhật đầu hè có tiếng chân bước lên thang gác nhà tôi ở. Tiếng chân rón rén, rụt rè và một cô gái hiện ra trên lan can. Cô nhìn vào cửa phòng tôi để mở. Một khuôn mặt lạ tôi chưa gặp bao giờ. Có thể cô nhầm nhà hay đang tìm một ai đó. Dừng lại trước cửa, cô lễ phép hỏi tôi:

  • Thưa anh, có phải nhà chị Bích đây không ạ?

Cô gái chưa một lần đến nhà tôi. Đoán được sự phân vân của tôi, cô tiếp:

  • Chị Bích làm tài vụ ở Công ty may.
  • Thế thì đúng.

Tôi đứng bật dậy, mời khách vào. Đó là một cô gái tuyệt đẹp. Cho đến lúc ấy, tôi chưa thấy ai đẹp như vậy. Một vẻ đẹp của người vùng Vịnh với nước da nâu, đôi mắt to, cặp lông mày thanh và cong cùng nụ cười rất tươi. Mới khoảng mười bảy, mười tám, ở cô toát ra một vẻ hồn nhiên, tin cậy của tuổi trẻ. Chưa kịp giới thiệu thì vợ tôi đã xách một túi thức ăn ở chợ về.

  • Ôi! V.

Qua câu chuyện của hai người tôi biết V. là nhân viên của Sở Tài chính theo dõi về tài chính nơi Công ty vợ tôi làm. Từ đấy, cô năng lại nhà tôi và trở thành người bạn của cả nhà, nghĩa là bạn của vợ chồng tôi và hai đứa con nhỏ. Cô rất quý cháu Giáng Hương và nhiều lần xin phép vợ chồng tôi cho Giáng Hương lên phố Phan Bội Châu ngủ với cô. Giáng Hương thủa nhỏ là đứa bé rất đáng yêu và dễ hòa nhập. Sáng hôm sau hai cô cháu lại đèo nhau về nhà tôi như hai mẹ con, tươi tắn và hạnh phúc. Hai vợ chồng tôi rất quý cô và rất muốn cô sẽ là vợ của một người bạn thân thiết nào đó của chúng tôi. Tôi bí mật ngỏ ý với Đ.A.B. (hai người đã nhiều lần gặp nhau ở nhà tôi). Đ.A.B. một người có rất nhiều mối tình vắt vai nhưng chưa đứng số. Vợ chồng tôi hi vọng sự việc sẽ thành công, Đ.A.B. sẽ gật đầu sái cổ nhưng sau một đêm suy nghĩ, Đ.A.B. bảo tôi:

  • Cô ấy trong sáng quá. Em không xứng đáng.

Ít ngày sau, Nguyễn Quang Sáng từ Hà Nội về và gặp V. ở nhà tôi. Sáng nhận xét:

  • Một vẻ đẹp hoàn chỉnh, tiêu chuẩn hóa. Từ dáng người đến mái tóc, cách nói chuyện và nhất là sự trong sáng của một thiên thần.

Tôi ngỏ ý với Sáng là muốn được giúp đỡ anh nếu anh có ý định nào đó… nhưng anh lắc đầu:

  • Chậm rồi, tháng sau đi B rồi. Còn thời gian đâu mà gặp gỡ tìm hiểu nhau. Chỉ mong cô ấy lấy được người chồng xứng đáng.

Từ chuyện làm mối se duyên không thành ấy, tôi đã có bài thơ mười câu không có đầu đề:

Gặp em chậm như bao việc trên đời này chậm

Khi chưa có em đời là khát vọng.

                     ***

Lẽ ra tình chúng ta cháy bùng ngọn lửa đại dương

Giữa trời xanh một cây xanh rợp lá

Không được nảy mầm trọn đời hạt nằm trong vỏ

Ai biến lửa nhà chài thành lửa hải đăng.

                    ***

Khát vọng hóa thành em thế cũng đủ rồi

Anh chỉ xin em một chút buồn mỗi lúc em cười

Cầu em đi trọn đường em hạnh phúc

Có không em cuộc sống lần hai.

Gần bốn mươi năm sau gặp Nguyễn Quang Sáng ở Đại hội Nhà văn, anh vẫn nhớ chuyến về Hải Phòng ngày ấy và cười, nói theo kiểu rất “anh Hai Nam Bộ”:

  • Dạo ấy thấy gò má cô ấy có một nốt ruồi. Mình lại sắp đi vào vùng bom đạn, nên sợ. Như bây giờ vào hiệu, tẩy một cái là xong.

Tôi không cãi lại anh, không đính chính rằng cô V. không có một nốt ruồi nào ở gò má cả. Nếu có thì ở trên má của một cô nào khác chứ không phải của cô bạn vợ chồng tôi.

14

Ảnh Bùi Ngọc Tấn và Nguyễn Quang Sáng đăng trên báo Ẩm thực Việt Nam

14

Từ trái sang: Nguyễn Quang Sáng, Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Trọng Chức, chủ nhà Nguyễn Duy và Nam Dao.

ĐỌC “TUỔI THƠ HÀ NỘI NGÀY XƯA” TƯỞNG NHỚ NHÀ VĂN LÊ BẦU

Tuoi tho Ha Noi ngay xua

 Sau khi công bố Di cảo Lê Bầu, chúng tôi đã nhận được thư của nhà văn Phan Duy Kha viết Đọc “Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa” tưởng nhớ nhà văn Lê Bầu. Xin được trích dẫn tại đây để cung cấp thêm tài liệu cho những ai muốn biết thêm về nhà văn Lê Bầu yêu quý của chúng ta.
Tôi quen biết nhà  văn Lê Bầu từ dạo ông còn ở số nhà 105 phố Phùng Hưng. Đó là một căn phòng rộng chừng 12 mét vuông, được ngăn đôi bằng cót ép. Ông một nửa, nhà thơ Huyền Tâm tác giả “Lúa tháng năm kén tằm vàng óng” một nửa. Nhà không có  buồng tắm cũng chẳng có khu vệ sinh. Ngoài chiếc giường đơn và cái bàn làm việc chất đầy sách báo thì không gian trong nhà chỉ còn đủ để giải một chiếc chiếu đôi. Bạn bè khách khứa đến chơi, ông đều tiếp trên chiếc chiếu đôi này. Nghe nói có lần cơ quan nọ tặng ông một chiếc quạt cây, nhưng nhà chật, để trong nhà thì quạt thốc hết gió ra ngoài, ông phải để ngoài hè phố Phùng Hưng cho thổi thốc vào.Thấy bất tiện quá, một thời gian sau lại phải gửi về quê. Ít lâu sau, khu nhà 105 Phùng Hưng được nhà nước lấy lại để làm bảo tàng hay di tích cách mạng gì đấy (Nhà 105 nguyên trước đây là Trụ sở báo Tin tức, cơ quan ngôn luận của Đảng thời kỳ trước cách mạng), ông được phân một căn hộ ở tầng 2, khu tập thể phố Thanh Nhàn, quận Hai Bà Trưng. Căn hộ rộng đến 50 mét vuông, đối với một hộ độc thân như ông thì quả là rộng. Từ khi ông về khu tập thể phố Thanh Nhàn, tôi hay đến thăm ông hơn. Ông vẫn cứ  lọ mọ một mình, nấu một bữa, ăn cả ngày. Tự đi chợ mua lấy rau, dưa, gạo thịt …cho mình. Có một lần tôi hỏi:
– Sao nhà rộng thế này mà anh không đón một hai cháu đến đây ở với cho vui, nó phục vụ cơm nước cho?
Ông trả lời:
– Nó phục vụ mình, hay rồi mình lại phải phục vụ lại nó. Tôi quen sống một mình từ xưa rồi, tự mình phục vụ lấy mình thôi.

PhanDuyKha

Biết rằng, mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh, chẳng ai giống ai, tôi không hỏi gì thêm.
Nhà văn Lê Bầu là người của công việc. Lần nào đến chơi, tôi cũng thấy ông ngồi bên chiếc máy chữ cổ lỗ. Sau này, khi về KTT Thanh Nhàn ông được bạn bè tặng cho một chiếc máy vi tính, ông bắt đầu làm quen với vi tính, nhưng máy cũng trục trặc hỏng hóc luôn. Dù rất bận công việc, nhưng mỗi khi có bạn bè đến chơi, ông đều xếp công việc lại, “làm chén nước đã” . Ông có thói quen uống trà  đặc,  pha trong chiếc ấm da lươn bé tí, còn chén thì bằng cỡ “hạt mít” . Cứ thế, anh em ngồi đối ẩm hàng tiếng đồng hồ. Ông thường bảo, cứ thong thả, công việc thì hàng ngày, lúc nào mà chẳng được. Ông có giọng nói sôi nổi, trẻ trung như của tuổi thanh niên, với cái cười rất hào sảng. Có một lần, tôi đang ngồi đối ẩm với ông thì có chuông điện thoại. Ông xin lỗi, rồi bắt máy, trả lời. Chỉ thấy ông thoải mái “Không sao, không sao!”, chả hiểu chuyện gì. Nói chuyện xong, ông mới nói lại với tôi. Chả là, có một tờ báo trong Nam đăng một bài viết của ông. Họ muốn đăng ảnh ông kèm với vài dòng “Lý lịch trích ngang”, mới hỏi ông về năm sinh. Ông nói ông sinh năm 1930, nghe xong cô biên tập viên, là một nhà báo trẻ mới ồ lên sửng sốt: Thế thì bác ngang tuổi ông nội cháu, thế mà cháu không biết lại gọi bằng anh. Cháu xin lỗi bác nhé. Cái câu “Không sao, không sao” là ông trả lời cho lời xin lỗi này. Ngồi nói chuyện với nhà văn Lê Bầu, ai cũng lây cái thoải mái, vui vẻ, cởi mở, sảng khoái của ông. Cứ tưởng chừng như mọi khó khăn, rắc rối, phức tạp trong cuộc sống đời thường không mảy may ảnh hưởng đến ông.
Một lần, chúng tôi được Tòa soạn Tạp chí TGTT bố trí cho đi du lịch Hà Khẩu (Trung Quốc). Chúng tôi đi chơi là chính. Riêng tôi mua được một chiếc đài Tàu, to bằng cái bật lửa ga, dùng pin, giá đâu 10 tệ (Khoảng 20 ngàn tiền Việt), về cắm vào tai nghe được mấy ngày thì vất. Các anh giỏi tiếng Trung như Lê Bầu, Dương Danh Di, Nguyễn Hải Hoành, Thái Hư thì đi lùng mua sách. Lê Bầu cõng về một ba lô đầy sách, mua hết đâu 600 tệ (khoảng một triệu hai trăm ngàn đồng tiền Việt, một khoản tiền lớn lúc ấy). Ông bảo đây là lương khô, dùng để “bán ăn dần”. Tất nhiên,  không phải là về đem sách ra chợ  trời bán, mà là đem về đọc, tìm nhặt trong đó những truyện ngắn hay, những bài viết lý thú  thì dịch gửi cho các báo, tạp chí mà ông cộng tác. Văn hóa văn nghệ thì không bao giờ cũ. Với số sách đó, ông có thể để dành, dịch trong hàng chục năm. “Bán ăn dần” là như thế (trong bài Thay lời giới thiệucủa nhà văn Bùi Ngọc Tấn viết cho cuốn Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa, Bùi Ngọc Tấn có nhắc đến một chuyến đi Trung Quốc của Lê Bầu, thì chính là chuyến đi này).
Cuộc đời Lê Bầu có nhiều long đong, trắc trở. Bạn bè một thuở của ông, những Lê Mạc Lân, Hứa Văn Định, Nguyên Bình, Vũ Bão, Bùi Ngọc Tấn, Dương Tường, Châu Diên… một lớp nhà văn, nhà báo tài hoa, nhưng chẳng ai được suôn sẻ. Thậm chí có người như Bùi Ngọc Tấn còn bị ngồi tù đến mấy năm trời, tù không án, bản thân người trong cuộc cũng  chẳng biết vì tội tình gì mà bị tù giam cả. Có người phải bán máu để duy trì cuốc sống (bán máu theo đúng nghĩa đen của từ này). Lê Bầu thì có lần bị người ta bí mật khám xét chỗ ở (lúc ông tá túc ở đền Ngọc Sơn), vì tình nghi ông dính líu chính trị chính em gì đấy. Ở một đất nước mà nhìn đâu cũng thấy kẻ thù, ở đâu cũng có thế lực thù địch thì những nhà văn, nhà báo không chịu nịnh hót, quỵ lụy cấp trên, những người dám nói thẳng, nói thật như các ông, thường bị  vu khống, chụp mũ này nọ là điều không tránh khỏi. Trong những chuyến đi tập thể, những lúc rảnh rỗi, trà dư (chứ không có “tửu hậu”) Lê Bầu thường kể chuyện mình, chuyện bạn, những câu chuyện về nhân tình thế thái, lắm khi cười ra nước mắt. Chúng tôi thường khuyên ông: Cuộc đời anh có nhiều câu chuyện lý thú lắm, ý nghĩa lắm, anh phải viết Hồi ký đi. Ông bảo, mình cũng có ý định đó. Đang chuẩn bị. Chúng tôi hồi hộp chờ đợi. Hồi ký của Lê Bầu, đọc sẽ thú vị lắm đây.
Chờ mãi mà không thấy Hồi ký Lê Bầu trình làng. Không phải ông lười viết mà vì ông quá bận. Bận dịch sách, viết báo trang trải cho cuộc sống hàng ngày. Ông nặng gánh lắm. Bạn bè  thân thiết ví ông như một cái đầu tàu, ì ạch kéo đến 12 toa tàu. Tôi là thế hệ sau, nên không dám hỏi ông những điều có tính chất tò mò đời tư  ấy. Nhưng chỉ biết rằng, ông làm việc, viết lách là để đảm bảo cuộc sống, cho sự tồn tại của  12 con người, gồm mẹ ông, vợ con ông và các cháu nội ngoại, hiện đang sinh sống ở vùng quê Bắc Giang. Ông làm cật lực, làm không kể giờ giấc, vì 12 con người ấy. Viết hồi ký đối với ông như là chơi bời, khi nào rảnh mới làm. Thế rồi ông bất ngờ bị bạo bệnh (bệnh ung thư máu) không kịp hoàn thành hồi ký. Cuốn Hồi ký cuộc đời của ông, mới chỉ viết được phần đầu. Đó là phần viết về tuổi thơ ấu của ông, có nhan đề là “Dân dưới bãi” mà năm năm sau khi  Lê Bầu mất,  Nhà xuất bản Kim Đồng in ấn mới đặt tên là “Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa”.(1)

(1) : Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa (Lê Bầu, Nxb Kim Đồng, Hà Nội, 2014)

Ảnh trong bài: Nhà văn Lê Bầu (bên phải) chụp ảnh cùng tác giả Phan Duy Kha tại nhà riêng, khu tập thể Thanh Nhàn, tháng 3.2007.

Sự kiện tái bản Chuyện kể năm 2000

Chuyện kể năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn đã được tái bản nhều lần để phục vụ nhu cầu đọc của đông đảo đọc giả người Việt trên khắp thế giới, kể cả việc dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp. Chưa có một thống kê chính thức nào về số bản in Chuyện kể năm 2000.

Tuy nhiên ở Việt Nam việc tái bản Chuyện kể năm 2000 lại là một sự kiện đặc biệt. Chưa hết hạn lưu chiểu đã bị thu hồi tiêu hủy nhưng bộ tiểu thuyết hai tập này do Nhà xuất bản Thanh niên phát hành có một nội lực riêng, không sức mạnh nào dập tắt được. Cho đến nay, 14 năm sau Chuyện kể năm 2000 vẫn được nối bản bằng nhiều hình thức đến với bạn đọc. Và cũng chưa ai có thể đưa ra con số chính xác về số lượng tập sách đang nằm trong các tủ sách gia đình.

Cuối năm 2013 đầu năm 2014, một bạn đọc yêu quý Chuyện kể năm 2000 đã bỏ tiền tái bản 200 quyển với lời đề nghị không sao chép, chỉ để tác giả ký tặng bè bạn. Đây là ấn phẩm đầy đủ nhất trong số những bản Chuyện kể năm 2000 đã được lưu hành. Không những được in theo bản gốc (không bị biên tập) mà còn được tác giả nhuận sắc thêm. Bản tiếng Pháp Conte Pour Les Siècles À Venir  do Nghiêm Phong Tuấn dịch là theo bản này.

Tập sách tái bản được in gộp thành 1 tập vẫn giữ nguyên bìa của Nguyễn Trọng Tạo, riêng bìa 4 in lại nhũng bìa sách Chuyện kể năm 2000 đã in ở các nước mà tác giả có trong tay.

ckn2000

IMG_0714

P1230632

Cuộc gặp mặt của những người bạn

Cuộc gặp gỡ xúc động nhất có lẽ là cuộc thăm hỏi của các nhà văn, nhà thơ Dương Tường, Châu Diên, Nguyễn Xuân Khánh. Ông đã viết trong Di cảo Lê Bầu (Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa): “Tôi có mười người bạn gắn bó với nhau hơn nửa thế kỷ, cùng nhau trải qua bao nhiêu niềm vui nỗi buồn và không ít hiểm nguy (…). Những người bạn ấy là một phần cuộc sống của tôi, làm thành cuộc đời như vốn có của tôi. Khi viết những dòng này, năm người không còn nữa. Theo thứ tự thời gian: Hứa Văn Định, Lê Mạc Lân, Nguyên Bình, Vũ Bão, Lê Bầu.” Còn năm người nữa là Dương Tường, Châu Diên, Nguyễn Xuân Khánh, Vũ Thư Hiên thì đang ở mãi Pari và ông là người ít tuổi nhất trong số đó. Ông đã nhiều lần nói với các bạn còn lại của ông:

– Thằng nào đi sau cùng là thằng khổ nhất đấy.

Và bây giờ ông cười:

– Có lẽ mình không phải là thằng đi chuyến tàu vét rồi.

Ông Châu Diên cười lớn:

– Thằng Văn Như Cương bị gan còn gan của mày nó sợ nên nó chơi phổi. Ha, ha.ha…

Ông cũng cười:

– Cũng tại vì mình viết về ung thư nhiều quá, gần như trong tác phẩm dài ngắn nào cũng có người bị ung thư. Nên nó chơi mình.

Xuân Khánh hỏi ông:

– Nhưng làm sao ông biết mình bị…?

– Đầu tiên là tập Chuyện kể năm 2000 của mình được một bạn đọc bỏ tiền ra tái bản. Một quyển sách in với chất liệu loại A, theo nguyên bản gốc. Sau đó Nhà xuất bản Trẻ tái bản ba tập Biển và chim bói cá, Viết về bè bạn, Người chăn kiến. Thế là tất cả sách của mình đều được tái bản. Mình có viết nhiều đâu, chỉ bốn quyển đấy thôi. Được đồng loạt tái bản cả bốn. Coi như in tuyển tập còn gì nữa. Mấy ai được như mình. Thế rồi bỗng nhiên lo: Sao lại có thể may mắn đến thế nhỉ. Cuộc đời mình toàn những rủi ro bất hạnh. Bỗng nhiên được thế này hẳn phải là điềm gì xấu lắm đây. Dạo ấy mình ho, ho ghê gớm. Một ông bác sĩ bạn đọc của mình, coi như bác sĩ của gia đình bảo mình đi chụp X – quang rồi từ phim chụp ấy ông bảo mình đi chụp cắt lớp và phát hiện ra nó. Mình bị choáng nhưng rồi xác định được. Điều lo nhất là báo tin này cho vợ. Nhìn bà vợ bé nhỏ già yếu, vất vả lo toan vì lấy mình mà khổ suốt đời, thương quá. Thật không ngờ sự việc lại rất đơn giản, bà ấy động viên lại mình: Khi sinh ra là người ta ai cũng có cái chết chờ sẵn rồi. Có lẽ đạo Phật đã giúp bà xác định chuyện sinh tử.

Và ông chuyển giọng:

– Cho đến nay mình vẫn không sao, ăn vẫn ngon miệng, thở vẫn bình thường, chỉ đau thôi. Đau nhức hai chân không chịu nổi phải uống thuốc giảm đau.

Nguyễn Xuân Khánh nói như báo trước:

– Còn phải tiêm mooc – phin nữa đấy ông ạ.

Dương Tường không nói một câu. Ông nhận thấy trên gương mặt người bạn già nỗi buồn vô hạn. Ông bảo tất cả ba người bạn đã trên tám mươi của mình:

– Có gì cần viết thì viết ngay đi. Lỡ không kịp. Ông Nguyên Hồng đấy, ông Lê Bầu đấy. Còn bao điều muốn viết, định viết rồi buông xuôi. Tôi luôn lo sợ chết mà chưa làm xong những việc phải làm. Cũng may những việc phải làm tôi đã làm hết cả rồi. Không cẩu thả, không dối trá, làm với hết sức của mình bởi có khi ông Trời còn cho mình sống nhưng mình không làm việc được nữa.

Các ông chia tay nhau và đều tự hỏi không biết có còn được gặp nhau nữa không.

IMG_0244

Câu nói “gặp nhau lần nào biết lần đấy” đã được các ông đặt ra từ lâu rồi. Nhưng hôm nay thì các ông mãn nguyện bởi bốn người “sót lại của rừng cười” lại được ngồi với nhau trò chuyện, chụp ảnh và nói với nhau những chuyện vui và những chuyện buồn.

Tiếp theo cuộc thăm hỏi của mấy ông bạn già là cuộc thăm hỏi của những tay họa sĩ “trẻ”: Đặng Xuân Hòa, Đinh Quân, Hồng Việt Dũng, Lê Quảng Hà. photo 1

Đặng Xuân Hòa là người đã minh họa truyện ngắn đầu tiên Người ở cực bên kia của ông in trên báo Văn nghệ sau gần một phần tư thế kỷ im lặng và cũng là họa sĩ đầu tiên vẽ chân dung ông mở đầu việc vẽ tranh chân dung Bùi Ngọc Tấn của các họa sĩ mến mộ. Trong tranh một Bùi Ngọc Tấn mắt mở to đăm đăm nhìn vào không trung như một câu hỏi khoan xoáy vào số phận. Đinh Quân vẽ sơn mài một Bùi Ngọc Tấn lim dim đôi mắt như đang thanh thản bay lên không trung, một thứ già Đô. Các họa sĩ Lê Quảng Hà, Hồng Việt Dũng cũng là những người đọc hầu hết tác phẩm của Bùi Ngọc Tấn.DSC0308620141102_110812_Night

Cập nhật tin tiếp theo về khối u

Trong thời gian hơn 3 tháng chữa bệnh tại thành phố Hồ Chí Minh, phần lớn các độc giả đến thăm đều mang theo sách để xin chữ ký của tác giả (Có cả một nữ độc giả từ Bạc Liêu lên). Việc ký tặng hết tập này đến tập khác không làm nhà văn mệt mỏi mà ngược lại, giúp nhà văn thêm sức khỏe và niềm tin chiến thắng bệnh tật.

1

8